The plight of the stateless


Thanom’s ancestors lived in what was Siamese territory, near Bang Saphan district in Prachuap Khiri Khan, over a century ago. Back then Burma, to the west, was a British colony and people who lived along the border crossed back and forth without much difficulty. When state boundaries were redrawn during the reign of King Rama V, his family was stuck on the other side. As a young man Thanom was a cattle herder, and he travelled around Karen villages to buy cattle and buffaloes and crossed over to sell them on the Thai side. When he started this job, a cow was just 20 baht and a buffalo was 50 baht.

 After a long fight they’ve finally received Thai ID cards, but Thanom and Yeed Chukaew don’t seem too happy. It took them over a decade to obtain Thai citizenship, but almost a dozen of their children and grandchildren still haven’t obtained their legal status even though they’ve been living in Thailand most of their lives.

Uncle Thanom, in his 80s, and Aunt Yeed, in her 60s, are among the first groups of “displaced Thai people” — Thai plad tin — to have been recognised by the Nationality Act. The historical shifting of state boundaries, the advent of war and the rigidity of law have combined to cast Thanom and Yeed into statelessness for over half-a-century, and now their children and grandchildren will have to endure the same fate.

Their ordeals — and now their children’s and grandchildren’s — are not unique. There are over 486,000 stateless people in Thailand, according to state data, with over 146,000 under 18. Some of them are familiar to the public, such as the four members of the Wild Boars football team, who were granted citizenship just last week. But the anonymous mass of ID-cardless people cover the entire country from North to South due to various circumstances, from being offspring of migrant workers to being displaced by geography and history.

Such as in Thanom’s case.

In his 20s when he wanted to be ordained as a Buddhist monk, Thanom went to Bang Saphan, where his family and relatives still lived, through the Singkhorn pass. It took him three days to walk.

When Thanom started a family with Yeed, their home was in Tanintharyi in what was then Burma. Their land was large enough to feed their five children. Unfortunately, the Burmese military government launched an operation against ethnic armed groups in that area. Afraid of being forced to join the fighting, Thanom decided to take his family to Thailand, and they settled down with their relatives in Bang Saphan — as stateless people, however.

“Once we arrived, like everyone else we wanted to obtain Thai national cards. At that time, more and more displaced Thai people moved back from Myanmar. We organised a movement of displaced Thai people, to demand the return of our citizenship,” said Thanom.

“I have been active in the movement as I would like to help our people. I don’t want to see our children in trouble because of their non-status,” Uncle Nom said of the formation of the Displaced Thai People Network.

Gradually, Thanom has become one of the movement’s leaders. They submitted letters and demands to various prime ministers, relevant state agencies in Bangkok and locally. Importantly, they organised a long march to the parliament and were able to have a new citizenship law for displaced Thai people issued.

Thanom and Yeed received their ID cards in June this year. Ironically, their efforts that pushed for the new law did not really “reinstate” the rights to them. Instead, they were “converted” to Thai nationality — that subtle nuance of the law means they do not receive every right that a born-in-Thailand person receives, such as the right to apply for public office.

“Although I now have a Thai ID card, it’s not over. I am old. I am worried about the young ones who still don’t have the card. They live in difficulties. If I could transfer my card to them, I would do so immediately,” said Thanom. “I’d like all displaced Thai people to get the card, and thankfully more and more of them are getting one. As a Buddhist, I am doing whatever I can to help. Even though I would not get anything in return, I consider it as a merit,” he says.

The issue of stateless people returned to the headlines recently thanks to two high-profile cases: the plight of four survivors of the Tham Luang cave ordeal, and the 107-year-old Karen-ethnic Ko-ee Mimee.

Last week, three young footballers and the coach of the Wild Boars team finally took the oath of citizenship after being granted Thai nationality. They were born to parents from ethnic groups who never registered their birth with the Interior Ministry, according to reports. Adul Sam-on, Mongkol Boonpiam, Pornchai Kamluang and Ekkapol Chantawong officially became Thai citizens when they, along with 26 other people, took part in a ceremony held at the Mae Sai district office yesterday afternoon to present them with Thai ID cards.

Left After decades of fighting for Thai citizenship, Thanom, right, and Yeed Chukaew finally obtained their ID cards although some of their grandchildren are still living in Thailand as stateless people.

Although their cases aren’t exactly the same as that of Thanom and Yeed, who were displaced Thais, their story has rekindled the debate on the fate of stateless people in Thailand. Another much-reported case — and this is more similar to that of Thanom — is that of Ko-ee Mimee, the man who was born on Thai soil in 1911 but had to wait over a century to be recognised. National Park officials burned down his home and evicted him from his forest dwelling, claiming that Ko-ee was an illegal migrant from Myanmar. The court, supported by witnesses and human rights agencies, proved otherwise and granted him Thai nationality.

Now Thanom Nom, or Uncle Nom to his people, looks forward to the future of his clan. But the past never escaped him and his wife.

Five of Thanom’s and Yeed’s children and nine grandchildren haven’t received Thai ID cards. They’ve tried to register many times but their cases were repeatedly dismissed.

“I lost three of my five children. One was arrested by a policeman due to the absence of an ID card, he was forced to take off his clothes in the middle of the street,” said Yeed, Thanom’s wife.

“He felt dehumanised and finally committed suicide.

“My other son got married to a Muslim woman in Bang Khunsai district, Phetchaburi. But without an ID card, he couldn’t work. He was able to only stay at home and take care of the children. He felt depressed and killed himself too.

“I went to the funeral but was not allowed to bring back the body of my son due to religious rules, I secretly took a small part of him home, so we could hold a funeral and make merit for him.”

Losing her three children in almost the same time, Yeed almost went insane.

“Within one year I lost three children and two grandchildren, I cried so much. I worked in a Buddhist temple, cleaning kitchens, to make merit and send it to them.”

At present, Thanom and Yeed live in a small house on a piece of land inherited from his uncle. Their children’s houses are on the same plot of land. However, the land has been almost closed by other neighbouring houses. The entrance is expected to be closed soon. The two elders have no way out.

“We are not young anymore. We can barely do labour work. Our children cannot either, as they don’t have ID cards. I wish I could give mine to them. So that they can work and earn to feed the family,” says Uncle Nom. He feels his life has been long and he is weak. His health is not that strong to fight as he used to.

He has an ID card. But after all is said and done, the piece of laminated paper doesn’t seem to be that significant for both of them.


Paskorn Jumlongrach is founder and reporter at





แม้จะได้บัตรประชาชนกลายเป็นพลเมืองไทยสมบูรณ์แบบ แต่ผู้อาวุโสทั้งคู่ยังรู้สึกเหมือน “ไม่ยินดียินร้าย”กับบัตรใบนี้เลย ทั้งๆต้องต่อสู้เรียกร้องมายาวนานเพื่อให้ได้มาเพื่อสิ่งนี้ เพราะลูกหลานกว่า 10 ชีวิต ยังคงเป็นพลเมืองเถื่อนบนแผ่นดินแม่

ลุงหนอม ชูแก้วและป้าหยีดเป็นคนไทยพลัดถิ่นในยุคแรกๆที่อพยพหนีตายจากทหารพม่าในชายแดนฝั่งตะนาวศรี ประเทศพม่ากลับมาอยู่แถวบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

ประชาชนสองฝั่งเทือกเขาตะนาวศรีต่างอพยพข้ามกันไป-มาตั้งแต่ยุคเก่าก่อนที่เส้นพรมแดนจะมีบทบาท โดยลุงหนอมยึดอาชีพค้าวัว-ควายมาตั้งแต่เป็นหนุ่มน้อยซึ่งวัวตัวละ 20 บาท ควายตัวใหญ่ 50 บาท โดยแกไปรับซื้อตามหมู่บ้านต่างๆที่ส่วนใหญ่เป็นชาวกะเหรี่ยงแล้วต้อนมาขายพ่อค้าฝั่งไทย

เมื่อถึงเวลาบวช ลุงหนอมก็ข้ามมาบวชฝั่งไทยเพราะเครือญาติต่างอยู่กันแถวบางสะพาน ใช้วีธีเดินเท้าเข้า-ออกทางด่านสิงขร นอนค้างอ้างแรมอยู่ในป่า 3 คืนจึงมาถึงที่หมาย
แต่เมื่อได้ป้าหยีดเป็นเมียแกก็ปักหลักอยู่ฝั่งตะนาวศรี จับจองที่ดินทำไร่ทำนาไว้มากมายเพื่อให้พอเลี้ยงลูก 5 คน แต่เมื่อทหารพม่าปราบปรามกองกำลังชาติพันธุ์อย่างรุนแรง มีการบังคับชาวบ้านไปเป็นลูกหาบ ทำให้ลุงหนอมและครอบครัวต้องอพยพย้ายหนีกลับมาอยู่เมืองไทย

“พอกลับมาอยู่บนผืนแผ่นดินแม่ เราก็อยากให้ทุกคนได้บัตรประชาชนเหมือนๆกับคนทั่วๆไป ตอนนั้นเริ่มมีคนไทยฝั่งโน้นย้ายหนีทหารพม่ากลับเข้ามาอยู่ฝั่งนี้เยอะขึ้นทุกวัน เมื่อมีการรวมตัวกันเป็นเครือข่ายคนไทยพลัดถิ่นเพื่อขอคืนสัญชาติ เราก็อยากช่วย เพราะไม่อยากเห็นลูกหลานลำบาก” ลุงหนอมเล่าถึงที่มาของการรรวมตัวของเครื่อข่ายคนไทยพลัดถิ่น

ลุงหนอมกลายเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญที่ช่วยขับเคลื่อนให้ขบวนชาวบ้านเดินหน้า แกเป็นตัวแทนยื่นหนังสือกับอดีตนายกรัฐมนตรีและหน่วยงานที่เกี่ยวหลายแห่ง จนกระทั่งร่วมเดินเท้าเข้ารัฐสภาจนได้กฎหมายสัญชาติฉบับใหม่ที่เอื้อต่อสิทธิของคนไทยพลัดถิ่น

“มันไม่รู้สึกอะไรสักเท่าไหร่ ไม่ดีใจ เพราะตัวเราแก่แล้ว ที่เป็นห่วงก็คือลูกๆหลานๆที่ยังไม่มีบัตร ต้องอยู่กันอย่างลำบากลำบน ถ้าแลกได้ ลุงขอไม่เอา แต่ให้ลูกหลานได้แทนดีกว่า “ ลุงหนอมและป้าหยีดได้บัตรประชาชนเมื่อเดือนมิถุนายน 2561โดยการแปลงสัญชาติ ซึ่งเป็นเรื่องตลกแต่ขำไม่ออก เพราะแกเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงจนได้มาซึ่งกฎหมายสัญชาติฉบับไทยพลัดถิ่น แต่พวกแกเองกลับไม่ได้อานิสงส์จากมันเลย แทนที่จะได้คืนสัญชาติกลับต้องใช้วิธีแปลงสัญชาติซึ่งมีนัยทางกฎหมายแตกต่างกัน

“อยากให้พี่น้องได้มีหลักฐานกันทุกคน ตอนนี้ก็ได้กันไปเยอะแล้ว เรามันคนไทยนับถือศาสนาพุทธ แม้เราไม่ได้อะไรเลย แต่ขอให้ได้ช่วยคนอื่นบ้างก็เป็นบุญ”ในวัยใกล้ 80 ปี ลุงหนอม ยังคงแจ่มชัดในแนวทางที่ต่อสู้มายาวนาน แกเก็บข้อมูลทั้งเอกสารและภาพถ่ายต่างๆไว้ในในกล่องกระดาษแห่งความทรงจำที่ยังสามารถรื้อค้นมาอ่านได้เสมอ

“กว่า 13 ปีที่แทบไม่เป็นอันทำมาหากิน พอมีรถมาจอดบีบแตรเรียกหน้าบ้านปี๊นๆ แกก็ไปแล้ว เป็นแบบนี้แทบทุกวัน”ป้าหยีด ซึ่งทำหน้าที่เป็นกองหลังคอยดูแลครอบครัว ปล่อยให้ลุงหนอมทุ่มเทในหน้าที่เพื่อส่วนรวม

“แกช่วยคนมาเยอะ แต่ช่วยลูกหลานตัวเองไม่ได้”ความรู้สึกประชดประชันของป้าหยีดเกิดขึ้นบ่อยๆ เพราะลูก 5 คน หลานอีก 9 คน ยังไม่ได้บัตรประชาชน แม้ยื่นเรื่องไปแล้วหลายครั้งกลับถูกจำหน่าย เพราะผลพวงของการทุจริตในระบบราชการ ทำให้ชาวบ้านที่รอความหวังต้องรับเคราะห์ไปด้วย

“ลูกฉัน 3 คน ก็ตายที่ฝั่งนี้ คนหนึ่งตายเพราะอับอายถูกตำรวจจับแก้ผ้ากลางถนน มันไม่มีบัตรประชาชน เลยผูกคอตาย เขียนจดหมายทิ้งไว้บอกว่าอาย” ป้าหยีดชี้ไปที่ภาพลูกที่เสียชีวิตซึ่งติดไว้ที่ฝาบ้าน ซึ่งเป็นภาพลูกชาย 2 คน ลูกสาว 1 คน โดยลูกสาวเสียชีวิตเพราะติดเชื้อเอชไอวีจากสามีคนไทย แถมหลานๆอีก 2 คนก็ติดเชื้อและเสียชีวิตไปด้วยในเวลาใกล้เคียงกัน

“ลูกชายอีกคนได้เมียที่บางขุนไทย จังหวัดเพชรบุรี ต้องเข้าศาสนาอิสลาม ไปอยู่บ้านเขา แต่ทำงานทำการไม่ได้ ทำได้แค่เลี้ยงลูกอยู่กับบ้านเพราะไม่มีบัตรประชาชน เขารู้สึกน้อยใจชีวิตเลยผูกคอตายที่นั่น” หัวอกแม่ที่ต้องเสียลูกภายในเวลาไล่เลี่ยกัน ทำให้ช่วงนั้นป้าหยีดแทบไม่เป็นผู้เป็นคน “ไอ้คนนี้เขาไม่ยอมให้ศพเอามาทำพิธีทางศาสนาพุทธ เพราะตามประเพณีเขาต้องรีบฝัง ตอนไปดูศพ ฉันทำท่าเหมือนก้มหอมศพลูกแล้วแอบกัดปลายนิ้วของเขาจนขาด เพื่อเอามาทำบุญ”

“ปีเดียวฉันต้องเสียลูกไป 3 คน หลานอีก 2 คน ฉันร้องไห้จนไม่มีน้ำตาจะไหล ฉันต้องไปใช้หนี้อยู่ที่วัดถึง 15 ปี ไปล้างถ้วยล้างจานอยู่ในวัด ทำบุญไปให้พวกเขาตอบแทนพระท่านที่ช่วยเรา กราบไหว้ว่าถ้าเราตายอย่าได้ติดหนี้เลย”ป้าหยีดเอาเงินทองที่เคยสะสมมาใช้ในการทำศพลูกๆจนหมด

ทุกวันนี้ลุงหนอมและป้าหยีดอาศัยอยู่ในบ้านหลังเล็กๆในอำเภอบางสะพาน บนที่ดินซึ่งพี่ลุงหนอมมอบไว้ให้ โดยมีลูกๆปลูกบ้านอยู่ในบริเวณเดียวกัน แต่ที่ดินแปลงนี้ถูกล้อมรอบด้วยที่ดินของคนอื่นทำให้บริเวณทางเข้า-ออกเริ่มมีปัญหาเพราะถูกปิดล้อม สร้างความหนักอกหนักใจให้กับลุงหนอมและป้าหยีดพอสมควรซึ่งแกยังหาทางออกไม่ได้

“เรามันแก่เฒ่าแล้ว ทำงานก็แทบไม่ไหว แต่ลูกหลานก็ทำมาหากินไม่ได้เพราะไม่มีบัตรประชาชน สู้ให้พวกเขามีบัตรซ่ะยังดีกว่าเรา เขาจะได้หาเงินเลี้ยงดูเราได้” ผู้เฒ่าย้ำความรู้สึกในวันอ่อนล้าและสังขารไม่เอื้ออำนวยให้ต่อสู้เรียกร้องอีกแล้ว



Comments are closed.