รุกหนองน้ำเชียงราย-หวั่นทำ “ควาย” สูญพันธุ์ !

 

 เมื่อวันที่ 26 ม.ค. ผู้สื่อข่าวได้สำรวจพื้นที่วิถีชีวิตวัฒนธรรมคนเวียงหนองหล่ม ต.จันจว้า อ.แม่จัน จ.เชียงราย โดยในพื้นที่ดังกล่าวเดิมเป็นหนองน้ำขนาดใหญ่ ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเลี้ยงควายในพื้นที่หนอง โดยรวมกลุ่มแต่ละชุมชนตั้งเป็นปางควาย รวมมีปางควายมากกว่า 100 ปาง แต่ละปางมีควายประมาณ 450-490 ตัว พื้นที่ที่ใช้เลี้ยงควายในบริเวณหนองเป็นพื้นที่สาธารณะซึ่งมีประมาณ 3 หมื่นไร่ แต่ปัจจุบันเหลือพื้นที่เพียง 1.5 หมื่นไร่ เนื่องจากถูกบุกรุก รวมทั้งหน่วยงานท้องถิ่นเปิดให้เช่าพื้นที่เพื่อทำสวนยางส่งผลกระทบต่อระบบ นิเวศ ทำให้สูญเสียพื้นที่ซึ่งเดิมมีหญ้าที่เป็นอาหารของควายจำนวนมาก

 

นาย ดุสิต จิตสุข ผู้ประสานงานกลุ่มนิเวศวัฒนธรรมลุ่มน้ำกก กล่าวว่า ควายที่เวียงหนองหล่มมีจำนวนมากที่สุดในประเทศไทยรองลงมาจากควายน้ำในเขต ห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย จ.พัทลุง โดยก่อนหน้านี้ประมาณ 3 ปี มีควายมากถึง 6,000 ตัว ถูกเลี้ยงอย่างอิสระในพื้นที่เวียงหนองหล่ม แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 1,300 ตัวเท่านั้น โดยชาวบ้านส่วนใหญ่มีรายได้จากการขายขี้ควายเป็นหลัก และขายพ่อแม่พันธุ์เป็นรายได้เสริม

 

“แต่ปัจจุบันระบบนิเวศภายในพื้นที่เปลี่ยนไปอย่างมากมีการบุกรุกจากคนภายนอก เข้ามาทำสวนยาง ไร่สับปะรด และทำนาปรัง ทำให้พื้นที่เดิมซึ่งมีหญ้าซึ่งเป็นอาหารของควายหายไปมากกว่าครึ่งหนึ่งควาย จึงไม่มีอาหารกิน เจ้าของควายจึงต้องขายควายให้กับนายทุน และเปลี่ยนไปประกอบอาชีพอื่น เช่น รับจ้าง หรือเข้ามาทำงานในเมืองแทน” นายดุสิต กล่าว

 

นายดุสิต กล่าวต่อว่า สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือวัฒนธรรม และความเป็นอยู่ดั้งเดิมของคนในพื้นที่ดังกล่าวกำลังจะหายไป เพราะการบริหารจัดกรของทั้งหน่วยงานท้องถิ่น และภาครัฐ ไม่ค่อยให้ความสำคัญกับอาชีพดั้งเดิมของคนในพื้นที่ ซึ่งหากเป็นเช่นนี้ในอนาคตปางควายในเวียงหนองหล่มจะค่อยๆหายไปในที่สุด

 

“ที่ สำคัญเวียงหนองหล่มได้รับการเชิดชูให้เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญใน ระดับนานาชาติ (แรมซ่าไซด์) เพราะมีความอุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์นานาชนิดทั้งนกน้ำ และปลานานาพันธุ์ แต่ไม่เข้าใจว่าทำไมหน่วยงานท้องถิ่นจึงไม่ค่อยให้ความสนใจในการดูแลปล่อย ให้มีการบุกรุกเข้ามาพื้นที่ที่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ โดยเฉพาะการทำสวนยางหรือการทำนาปรัง” นายดุสิต กล่าว

 

ด้าน นายชัยยันต์ บุญโสภาค เจ้าของปางควาย กล่าวว่า ประกอบอาชีพเลี้ยงควายมาประมาณ 10 ปี โดยเริ่มต้นมีควายแค่ 21 ตัว กระทั่งออกลูก หลาน จนมีควายถึง 74 ตัว ในเวลานี้ รายได้หลักของคนเลี้ยงควายมาจากการเก็บขี้ควายขาย ซึ่งตนมีรายได้จากการเก็บขี้ควายสัปดาห์ละประมาณ 7,000 บาท มีรายได้เสริมจากการขายพ่อ แม่พันธุ์ของควายซึ่งแต่ละปีขายได้ประมาณ 5 — 6 ตัว ราคาตัวละ 2 — 4 หมื่นบาท ในขณะที่ใช้ต้นทุนในการเลี้ยงดูน้อยมาก

 

“ก่อนหน้านี้ผมเชื่อมั่นว่าอาชีพเลี้ยงควายเป็นอาชีพที่มั่นคงและสบาย เพราะว่าควายที่เวียงหนองหล่ม เป็นควายที่ดีและฉลาด เลี้ยงง่าย ซึ่งชาวบ้านในบริเวณนี้ทั้งหมดล้วนนำควายขอตัวเองไปเลี้ยงไว้ในบริเวณหนอง ซึ่งเดิมมีหญ้าให้ควายกินอย่างอุดสมบูรณ์ และเพียงพอควายจะมีความสุขตามประสาของมัน หากมองมาจากไกลๆจะเห็นควายจำนวนมากรวมตัวกันอยู่ในหนองโดยไม่รู้ว่าควายตัว ไหนเป็นของใคร แต่เป็นความน่าอัศจรรย์ และความฉลาดของควายที่เมื่อถึงเวลาสี่โมงครึ่งของทุกวันพวกมันก็จะเดินเข้า คอกของตัวเอง ไม่เคยมีตัวไหนหลงไปคอกอื่นโดยเจ้าของไม่จำเป็นต้องต้อนเลย” นายชัยยันต์ กล่าว

 

นายชัยยันต์ กล่าวอีกว่า แต่ปัจจุบันชาวบ้านเริ่มหนักใจกับอาชีพเลี้ยงควายมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะพื้นที่ในการเลี้ยงลดน้อยลงกว่าครึ่ง เพื่อนบ้านหลายคนจำเป็นต้องขายควายของตัวเองไปทั้งน้ำตา เพราะไม่มีทางเลือกเนื่องจากไม่มีที่เลี้ยง และไม่มีหญ้าให้กิน ทั้งนี้เริ่มมีการคุยกันว่าในอนาคตปางควายเวียงหนองหล่มจะเหลือแค่อดีตเท่า นั้น

 

นายชัยยันต์ กล่าวว่า นอกจากนี้ควายที่ชาวบ้านเลี้ยงยังมีปัญหาเรื่องการดูแลสุขภาพ เนื่องจากในแต่ละปีควายต้องได้รับวัคซีนป้องกันโรคคอบวม และโรคปากเท้าเปื่อยปีละ 1 ครั้ง ปัญหาที่เกิดขึ้นคือเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ไม่สามารถมาให้บริการได้ครบและทั่ว ถึง เนื่องจากหลายคนกลัวอันตรายว่าจะโดนควายทำร้ายจึงไม่กล้ามาให้บริการ ซึ่งในส่วนของตนแก้ปัญหานี้โดยไปอบรมกับกรมปศุสัตว์ เพื่อฝึกการฉีดวัคซีนให้ควายด้วยตัวเอง แต่ยังมีเพื่อนบ้านอีกหลายคนที่ไม่สามารถทำได้ ซึ่งอาจจะมีปัญหาเกิดขึ้นหากมีโรคระบาดซึ่งถือว่าน่าเป็นห่วงที่จะบั่นทอน ให้ปริมาณควายลดจำนวนได้เร็วยิ่งขึ้น

 

“ผมอยากให้ภาครัฐให้ความสำคัญ กับการดูแลควายในพื้นที่เวียงหนองหล่ม เพราะพื้นที่แห่งนี้เป็นพื้นที่ที่มีวัฒนธรรมการเลี้ยงควายที่ใหญ่ระดับ ประเทศแห่งหนึ่ง หากปล่อยให้ปัญหาเพิ่มมากขึ้น อนาคตของควายในพื้นที่นี้ก็จะหมดไปเรื่อยๆ” นายชัยยันต์ กล่าว

 

ข่าวสด  26 มกราคม พ.ศ. 2556

ใส่ความเห็น

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.