กลุ่มนักอนุรักษ์และสื่อมวลชนได้ลงพื้นที่สอบถามข้อมูลและหารือกับชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในบริเวณแม่น้ำโขง ในเขตจังหวัดกระแจะ กัมพูชา เนื่องจากชาวบ้านเกิดกังวลอย่างมากต่อโครงการการสร้างเขื่อนซำบอ ซึ่งเป็นโครงการสร้างเขื่อนแม่น้ำโขงที่ตั้งอยู่ทางตอนล่างที่สุดบนแม่น้ำโขง ในกัมพูชา ทั้งนี้การหารือได้ดำเนินการไปตั้งแต่วันที่ 26-27 มิถุนายน 2559
โครงการเขื่อนซำบอ มีการสำรวจและปักหมุดเมื่อประมาณ 3 ปีที่แล้วโดยบริษัทจีน จากการลงพื้นที่พบว่า ชาวบ้านในพื้นที่ไม่ได้ทราบข่าวความคืบหน้าเกี่ยวกับการสร้างเขื่อนซำบอมากนัก แต่ทราบว่าเมื่อ 3 ปีที่แล้ว เห็นคณะสำรวจชาวจีนเข้ามาสำรวจในพื้นที่ และทราบแค่ว่า บริเวณสร้างเขื่อนจะอยู่ใต้เมืองซำบอ ลงไปตามลำน้ำโขงอีกประมาณ 1 – 3 กิโลเมตร
ทั้งนี้ผู้สื่อข่าวได้สอบถามข้อกังวลของชาวบ้าน ส่วนใหญ่บอกว่า ไม่อยากโยกย้ายและกลัวที่จะไม่มีที่ดินทำกิน และเมื่อเดือนมกราคม 2559 ที่ผ่านมา มีการประชุมระดับอำเภอที่เมืองกระเจะ ซึ่งมีตัวแทนชาวบ้านประมาณ 80 คนเข้าร่วม เป็นผู้ใหญ่บ้านและบางหมู่บ้านก็เป็นภรรยาของผู้ใหญ่บ้านที่ไปแทน ในการประชุมดังกล่าวตัวแทนหน่วยงานราชการท้องถิ่น ได้สอบถามว่าชาวบ้านเห็นด้วยกับการสร้างเขื่อนหรือไม่ แต่ไม่ได้ระบุชื่อเขื่อน ชาวบ้านส่วนใหญ่ในที่ประชุมแสดงความไม่เห็นด้วยว่าจะให้มีการสร้างเขื่อน จากการประชุมดังกล่าทำให้ชาวบ้านกังวลว่ารัฐบาลอาจจะแอบอนุมัติโครงสร้างเขื่อน
นายรัทธา โส ตัวแทนชุมชนที่จะได้รับผลกระทบจากโครงการเขื่อนอาเร็ง จังหวัดเกาะกง กล่าวว่า ชาวบ้านที่อาเร็งประสบปัญหาเรื่องการก่อสร้างเขื่อนไฟฟ้า ซึ่งมีกำลังผลิตติดตั้งเพียง 108 เมกะวัตต์ รวมทั้งการดูดทรายผิดกฎหมายในบริเวณดังกล่าว
“การต่อสู้ของชาวบ้านที่อาเร็งประสบความสำเร็จระดับหนึ่ง เพราะที่นั่นเป็นป่าผืนสุดท้ายของกัมพูชา มีแม่น้ำอาเร็งและมีความหลากหลายทางชีวภาพทั้งจระเข้ นก ปลา บ้านของพวกเราอยู่ที่นั่น เราไม่อยากย้าย พวกเราจึงตัดสินใจไม่ยอมให้ตัวแทนบริษัทจีนเข้ามาทำการศึกษาผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม พวกเราปิดถนนทางเข้าหมู่บ้าน และมีการยื่นหนังสือต่อหน่วยงานระดับท้องถิ่น จังหวัด และสภาแห่งชาติของกัมพูชา รวมไปถึงการทำงานกับสื่อมวลชน สื่อออนไลน์ ทำให้การต่อสู้ของพวกเราปรากฏบนสื่อต่างๆ โดยเฉพาะทีวีตลอด ตัวแทนของพวกเรา 4-5 คนก็ถูกจับติดคุก แต่อย่างไรก็ตามพวกเราก็ยังยืนยันและสู้อยู่ต่อไป” นายรัธทา กล่าว
นายเมียช เมียน ตัวแทนจากเครือข่ายแม่น้ำ 3 เซ (เซปร็อก เซซาน และเซกอง) กล่าวว่า ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกัมพูชากำลังมีการสร้างเขื่อนเซซาน 2 ซึ่งตั้งอยู่เหนือเมืองสตรึงเตรงขึ้นไปเพียง 25 กิโลเมตร เป็นเขื่อนขนาดกำลังผลิต 400 เมกะวัตต์ สร้างโดยบริษัทชิโนโฮโดรของจีน มีชาวบ้านที่เดือดร้อนมากเกือบ 100,000 คน ปัจจุบันโครงการเขื่อนก่อสร้างได้ประมาณ 60 % และมีชาวบ้านบางส่วนที่ทั้งยอมรับและไม่ยอมรับเรื่องค่าชดเชยและโยกย้ายออกนอกพื้นที่
“บริษัทจีนได้สร้างบ้านสองแบบคือ บ้านปูน และบ้านไม้ และบางส่วนให้เป็นเงินค่าชดเชยและให้ไปสร้างบ้านเอง ตอนนี้มีชาวบ้านบางส่วนย้ายเข้าไปอยู่บ้านในแปลงอพยพแล้ว แต่เพียง 3 เดือน บ้านก็แตกร้าว ระบบน้ำก็ไม่สะอาด และที่ทำกินที่จัดสรรให้ก็ไม่สามารถเพาะปลูกได้ ชาวบ้านต้องซื้อน้ำกิน ทำให้ชาวบ้านไม่มีทางออกและเรียกร้องอะไรไม่ได้ เนื่องจากถือว่ารับค่าชดเชยไปแล้ว” นายเมียน กล่าว
นาย ฮูล เซือง ผู้นำชุมชนโบอังชา ซึ่งตั้งอยู่บนเกาะทะเนา (Thnoa island) เกาะขนาดใหญ่กลางแม่น้ำโขง กล่าวว่า วิถีชีวิตของชาวบ้านที่นี่ทำนา เลี้ยงวัวควายและหาปลา หากรัฐบาลสร้างเขื่อนจริงๆ ชาวบ้านจะต้องถูกโยกย้าย
“เราเคยได้ยินว่าตอนนี้มีการสร้างเขื่อนไซยะบุรี เขื่อนดอนสะโฮงแล้ว แต่ได้ยินว่านายกทั้งไทย เวียดนาม และกัมพูชา ไม่เห็นด้วยกับการสร้างเขื่อนน้ำโขง โดยนายกรัฐมนตรีฮุนเซ็นประกาศว่าจะไม่สร้างเขื่อนบนแม่น้ำโขงในกัมพูชา ผมหวังว่านายกฯ จะทำตามที่พูดไว้ แม่น้ำเป็นสิ่งที่ค่าชดเชยไม่สามารถทดแทนได้ เพราะแม่น้ำมีปูปลา มีสิ่งมีชีวิต ที่ให้คุณค่ากับทั้งคนแล้วสัตว์”นายฮูล เซือง กล่าว
ผู้นำชุมชนกล่าวว่าชุมชนโบอังชา เป็นหนึ่งในชุมชนบ้านที่ตั้งอยู่บนเกาะทะเนา มีประชากร 490 ครอบครัว รวมประมาณ 2,000 คน ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำนา เลี้ยงสัตว์และหาปลาจากแม่น้ำโขงเป็นหลัก และมีจำนวน 6 ครอบครัวที่รับนักท่องเที่ยวได้จัดทำเป็น Homestay ในการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
ทั้งนี้เกาะทะเนาเป็นเกาะขนาดใหญ่ที่ตั้งเรียงกันกับอีก 3 เกาะกลางแม่น้ำโขง ส่วนเกาะพะเดา (Phdao) เป็นเกาะขนาดใหญ่ที่สุด ที่มีความยาวมากถึง 48 กิโลเมตร โดยหัวเกาะเริ่มในเขตตำบลซำบอและปลายดอนเป็นเขตรอยต่อกับเขตเมืองสตรึงเตรง บนเกาะมีประมาณ 168 ครัวเรือน และมีองค์กรพัฒนาเอกชนคือ Community Development Resource Center ได้เข้าไปส่งเสริมให้ชาวบ้านทำกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศชุมชน โดยมีการทำ homestay และกิจกรรมท่องเที่ยวต่างๆที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชน
อนึ่ง เขื่อนซำบอ เป็นหนึ่งในเขื่อน 11 แห่งที่จะสร้างกั้นแม่น้ำโขงตอนล่างที่เมืองซำบอ จังหวัดกระเจะ ประเทศกัมพูชา ข้อมูลเดิมระบุว่าเขื่อนจะมีกำลังการผลิต 2,700 เมกกะวัตต์ และจะดำเนินก่อสร้างโดยบริษัท China Power ของจีน แต่ขณะนี้ สถาบันมรดกทางธรรมชาติ (Natural Heritage Institution) กำลังทำการศึกษารูปแบบและที่ตั้งเขื่อนแห่งใหม่ โดยได้รับการสนับสนุนจากกองทุนของรัฐบาลสหรัฐ USAID ทำการศึกษาซึ่งยังไม่แล้วเสร็จ
—————–