Search

ชาวกะเหรี่ยงเศร้า สิ้นนักร้องชื่อดัง ตือโพ

เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน นายบรรพต ชาญสังคีต หรือตือโพ ศิลปินและนักร้องชื่อดังชาวปกาเกอญอ ได้เสียชีวิตที่อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ หลังจากหายตัวไป 1 คืน คาดว่าเสียชีวิตจากการผูกคอตาย

ตือโพ โด่งดังจากการเล่น ‘เตหน่า’ หรือพิณกะเหรี่ยง ด้วยการแปลงเนื้อเพลงลูกทุ่งของนักร้องไทยเป็นภาษากะเหรี่ยง โดยเฉพาะบทเพลงของสายยัณห์ สัญญา

ตือโพเกิดบนดอยที่อำเภอจอมทอง หลังจากบิดาเสียชีวิตได้ติดตามมารดาที่ได้สามีใหม่ไปอยู่ที่อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก ซึ่งที่นี่เขาได้เรียนรู้การเล่นเครื่องดนตรี ‘เตหน่า’ เมื่อมารดาเสียชีวิต เขาได้ย้ายกลับไปอยู่บ้านเกิดและเล่นดนตรีตามงานต่างๆ

ตือโพ มีความสามารถในการเล่นเตหน่า อื่อทา (ขับร้องบทกวี) และอนุรักษ์ไว้เพื่อสืบต่อยังชนรุ่นหลัง เมื่อมีข่าวว่า ตือโพ จะเปิดคอนเสิร์ตที่ไหน หมู่บ้านใด พี่น้องปกาเกอญอต่างหมู่บ้านมารวมตัวกันเพื่อรอฟังบทเพลงของเขา

ในวิถีชีวิตของคนปกาเกอญอส่วนใหญ่เลี้ยงชีพด้วยเกษตรกรรม แต่ตือโพ เลือกที่จะเป็นนักดนตรี ตือโพมีความสามารถในการทำเตหน่า เครื่องดนตรีของชาติพันธุ์ปกาเกอญอ ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีหลักที่เขาใช้ประกอบการขับร้องบทเพลงของเขา บอกได้ว่า เขาทำเครื่องดนตรีเอง แต่งเพลงเอง และร้องเอง เขาได้เขียนเพลงไว้นับร้อยๆเพลง ทั้งที่เขาอ่านหนังสือไม่ได้

ตือโพมีความรู้ในการทำเตหน่าอย่างละเอียดอ่อน และเขาเคยเล่าผ่านหนังสือ “เพลงภูเขา เสียงชนเผ่า คีตกวีแห่งโลก” ของหญ้าน้ำ ทุ่งขุนหลวง เอาไว้ว่า ไม้ที่ใช้ทำเตหน่า ได้เสียงไพเราะที่สุด คือ ไม้ที่เรียกกันว่า “ไม้ซ้อ” เป็นไม้เนื้ออ่อนขนาดกลาง บริเวณที่นำมาใช้จะเป็นส่วนกลางของลำต้น ที่ไม่มีตาและเปลือกเรียบ ความยาวของไม้หนึ่งเมตรจะทำเตหน่าได้สองตัว หลังจากนำไม้ออกมาจากป่าจะต้องวางทิ้งไว้ให้แห้งสองสามอาทิตย์ แล้วจึงเก็บไว้เหนือเตาไฟ เพื่อให้เนื้อไม้รมควันจนแห้งสนิท หลังจากนั้นจะค่อยๆ แกะไม้ออกเป็นรูปร่างคล้ายรังผึ้ง หลังจากแกะลำตัวเป็นรูปร่างที่ต้องการแล้ว ขั้นต่อไป ก็จะหารากไม้สักมาทำส่วนคอ ส่วนปลายด้านบนอาจตกแต่งเป็นรูปร่างสัตว์ต่างๆ เช่น นกสองหัว งู ไก่

เตหน่า ของตือโพจะอยู่กับเขาได้ไม่นาน เพราะถ้าใครนึกชอบใจขอซื้อ เขาก็จะขาย บางตัวก็มอบให้คนที่ถูกใจ หรือบางตัว อาจต้อง “จำใจ” ขายเพื่อความสบายของชาวบ้าน เช่น “เตหน่ากินคน” ซึ่งเขาได้รับมรดกมาจากพ่อก่อนจากไป ชาวบ้านในหมู่บ้านเชื่อว่า มันสามารถดีดเสียงให้ตัวเองดังได้ และถ้าวันไหนได้ยินเสียงของมันจะต้องมีคนตายในหมู่บ้าน ตือโพจึงจำใจขายเตหน่าตัวนี้ให้กับชาวต่างชาติ ที่สนใจพิณกะเหรี่ยงเอาไว้ประดับบ้านแทน

ด้านชิ สุวิชาน ศิลปินปกาเกอญอ กล่าวว่า เป็นการสูญเสียผู้บุกเบิกเตหน่าสมัยใหม่ ตือโพโด่งดังมากจากการเอาเตหน่ามาประยุกต์กับเพลงลูกทุ่ง เขาเป็นนักเพลงเตหน่าลูกทุ่งและครูเพลงปกาเกอญอที่มากมายด้วยความสามารถ โดยแปลงเนื้อเพลงเร็วมาก ถ้าไม่มีตือโพ เตหน่าของปกาเกอญอจะไม่มีสีสันขนาดนี้ ตนเคยเล่นคอนเสิร์ตกับตือโพหลายครั้งซึ่งเห็นถึงความสามารถของเขา