โดย จารยา บุญมาก 

     To Insure  Promptness หรือ TIP  เป็นคำที่ใครๆย่อมรู้ว่ามันคือการจ่ายเงินตอบแทนบริการแก่พนักงาน ร้านค้า ที่บริการแก่ลูกค้า เช่น ร้านอาหาร ร้านเสริมสวย ร้านนวด ฯลฯ ซึ่งในประเทศไทยนั้น นำมาใช้เมื่อไหร่ไม่รู้ แต่ที่รู้คือ คนไทยให้ ทิป หรือไม่ให้ ย่อมไม่มีใครมองหรือสนใจ 

      

 ใช่เพียงประเทศไทยเท่านั้น ทว่าประเทศอื่นๆ ทางยุโรป ก็ยังไม่มีวัฒนธรรมแบบนี้ บางประเทศถึงกับไม่มีการรับทิปด้วยซ้ำ แต่ในสหรัฐอเมริกา ทิป หมายรวมถึงมารยาท การเคารพ ความสงสาร ความพอใจ  และอีกมากมาย บางรัฐมีข้อบังคับที่ลูกค้าต้องจ่าย แต่ระยะหลังมีองค์กรมากมายรณรงค์ต่อต้าน เช่น องกรที่ชื่อว่า ROC United  หรือ Restaurant Opportunities Center United  ซึ่งกลายเป็นองค์กรหนึ่งที่เห็นว่า การขึ้นค่าแรงของคนทำงานภาคบริการเป็นสิ่งจำเป็น มากกว่าการบังคับให้พนักงานต้องไปอาศัยและรอคอยทิปจากลูกค้า เนื่องจากการจ่ายทิปทำให้พนักงานหลายคนต้องบริการอย่างดีและบางทีก็เสี่ยงถูกละเมิดทางเพศเล็กๆ น้อย หรือต้องแบกรับความเสี่ยงอื่นๆ ที่เกิดจากลูกค้าไม่ได้รับบริการแบบสมใจปรารถนา ดังนั้นการจะให้พนักงานบริการเช่น เด็กเสิร์ฟ  เด็กเก็บจาน ได้รับค่าแรงน้อยนิดย่อมไม่ยุติธรรมกับแรงงาน เพราะคนที่จ่ายเงินคือลูกค้า ไม่ใช่นายจ้างในร้านอาหาร องค์กรดังกล่าวจึงมองว่า วัฒนธรรมทิปไม่จำเป็นเท่ากับการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำงานบริการให้เป็นค่าแรงขั้นต่ำทั่วไปตามข้อบังคับของรัฐ



แต่การเล่าเรื่องทิป ไม่ได้หยุดอยู่แค่นี้ เพราะอเมริกันหลายคนก็พูดถึงเรื่องนี้อย่างเปิดเผย ว่า แท้จริงแล้ววัฒนธรรมให้ทิป คือ การสะท้อนรากเหง้าของการค้าทาสในชนชั้นสูง 

เรื่องเล่าจากกลุ่มหัวดำ หัวแดง ในมหาวิทยาลัยชุมชนของรัฐแคลิฟอเนียร์แห่งหนึ่ง ระบุว่า สมัยที่สหรัฐฯ มีการต่อสู้เรื่องเลิกทาสผิวสี และฝ่ายเรียกร้องให้เลิกทาสชนะ ประชาชนฝั่งใต้ของสหรัฐฯ ไม่ยอมรับข้อตกลงนี้ นายจ้างหลายคนในธุรกิจบริการจึงพยายามเรียกคนผิวสีไปทำงาน และบอกว่าไม่จ่ายเงิน ถ้าอยากได้ต้องขอจากลูกค้า  ภาระการจ่ายค่าจ้างจึงตกเป็นของลูกค้าไม่ใช่เจ้าของธุรกิจ 

ขณะที่องค์กร ROC มองว่าเรื่องนี้เป็นการผลักภาระให้ลูกจ้างที่ต้องไปบริการลูกค้าให้พึงพอใจประเภททำงานดี ทำงานเร็วก็ได้เงิน ทำไม่ดีก็ไม่ได้  ทางองค์กรจึงพยายามสำรวจข้อมูลและพบว่า พนักงานในภาคบริการที่ได้รับค่าแรงต่ำกว่าที่รัฐบาลกลางสหรัฐฯกำหนด หรือต่ำกว่ารัฐบาลประจำรัฐนั้น ต้องการค่าแรงขั้นต่ำมากกว่าการรอความหวังจากทิป เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทั้งในภาคบริการ และคนรับบริการ 

จากกรณีนี้คนอเมริกันหลายคนจึงมองว่า การให้ทิปเป็นความเหลื่อมล้ำ เนื่องจากคนจนที่รายได้น้อย กินอาหารหรือซื้อบริการในทุกครั้ง จะต้องจ่ายค่าอาหารแพงมากแล้ว ยังต้องมารับผิดชอบให้ทิปอีก หากใครที่ไม่มีทรัพย์มากพอจะอุปการะก็อาจจะไม่สามารถได้รับบริการที่ดีจากพนักงานได้  อีกทั้งพนักงานเองที่ทำงานเหนื่อยมากๆ ก็ต้องมาแบกความหวังกับการหาทิปด้วยการสนองความพอใจของลูกค้าที่มาจากร้อยพ่อพันแม่ ไม่ใช่นายจ้างเพียงหนึ่งเดียว 

ปัจจุบันวัฒนธรรมการให้ทิปในสหรัฐฯ ยังมีอยู่ในแทบทุกที่และไม่ใช่ทางเลือกดังเช่นเมืองไทย  แต่หากคุณเป็นลูกค้าแล้วไม่มีการให้ทิปก็อาจจะดูเป็นคนแปลกๆ ไป ดังนั้นในทุกๆ ใบเสร็จรับเงินจากร้านอาหาร มักมีช่องให้ลูกค้าจ่ายทิปเริ่มที่ 10 % ของค่าอาหาร 

เป็นที่น่าสนใจว่าวัฒนธรรมดังกล่าวถูกวิพากษ์วิจารณ์จากคนรุ่นใหม่มากขึ้น เพราะหากมองในมุมพนักงาน ใครหลายคนอาจจะยังต้องตรากตรำสร้างความพอใจให้ลูกค้า เพื่อให้ได้มาซึ่งรายได้พอเลี้ยงครอบครัว หากแต่พวกเขายังสนใจอยากได้รับค่าแรงขั้นต่ำที่เหมาะสมมากกว่าการร้องขอจากลูกค้า ด้วยรู้ดีว่า ลูกค้าบางคนมาซื้อสินค้าและบริการ ไม่ได้ต้องการมาฟังพนักงานเอาใจ 

อิลลี่ พนักงานสาวของร้านกาแฟในสนามบินใหญ่ของกรุงซานฟรานซิสโก ก็ตอบอย่างหน้าตาเฉยว่า  เธอเกลียดมากๆ ที่จะต้องเอ่ยขอบคุณลูกค้าเวลารับทิป และแม้จะมีถาดรับเงินแต่เธอก็ถูกลูกค้าจับมือและมองอย่างดูถูก ราวกับว่า ถ้าเธอดูแลเขาดี เขาพร้อมจะจ่ายเงินมากกว่าที่ได้จ่ายไปแล้ว 

“การจับมือมีทุกๆ ปี พวกเขาจะแตะตัวฉันให้ได้ ในบาร์ ในร้านกาแฟ ฉันโดนต้องตัวทั้งนั้น ถ้านายจ้างเขาจ้างฉันดีๆ ฉันต้องไม่เจอพวกขยะพวกนั้น” 

วัฒนธรรมการให้ทิปในอเมริกากำลังถูกตั้งคำถามเพิ่มขึ้นทุกวันเพราะถูกโยงไปถึงเรื่องศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของทุกๆคนที่มีความเท่าเทียมกัน ขณะที่ในประเทศไทยดูเหมือนยังไม่ค่อยมีกระแสคัดค้านการให้ทิปสักเท่าไหร่

ถึงเวลาหรือยังที่เราต้องทบทวนและพิจารณาเรื่องนี้

///////////////////

หมายเหตุ- อ้างอิงข้อมูลเพิ่มเติมจาก  https://www.fordfoundation.org/ideas/equals-change-blog/posts/american-tipping-is-rooted-in-slavery-and-it-still-hurts-workers-today/

https://time.com/5404475/history-tipping-american-restaurants-civil-war/

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.