โดย พงษ์พิพัฒน์ มีเบญจมาศ
เมื่อ 20 กว่าปีก่อน ผมได้เข้ามาทำงานเป็นอาสาสมัครขององค์กรที่ชื่อว่าโครงการฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งมี “พี่ยืน” บุญยืน คงเพชรศักดิ์ เป็นหัวเรือหลัก โดยผมรับผิดชอบงานทรัพยากรธรรมชาติ
หลังจากเรียนจบจากมหาวิทยาลัย ลูกชาวบ้านในพื้นที่ชายขอบอย่างผมไม่มีทางเลือกมากนัก แรกทีเดียวเข้าไปเป็นครูฝึกสอนบนดอยเพราะอยากทำงานพัฒนาเด็ก แต่ก็ไม่สามารถทนได้กับระบบราชการ
ก่อนหน้านั้นผมเคยรู้จักพี่ยืน ผ่านพ่อ ระหว่างที่กำลังหาทางเลือกที่มีอยู่ไม่มากนัก ผมสมัครเป็นอาสาสมัครของมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.) ต้องมีองค์กรรับรอง ซึ่งเขาแนะนำให้มาหาพี่ยืน ในที่สุดผมจึงได้เข้ามาทำงานอยู่ในโครงการฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน
เข้ามาในตอนแรกผมไม่รู้เรื่องอะไรสักอย่าง โชคดีที่มีพี่ยืนคอยให้คำแนะนำทุกอย่าง ผมได้ร่วมกับพี่ยืน และพี่น้องในเครือข่าย ขยายขอบข่ายงานกว้างขึ้น ทั้งงานชุมชน งานสุขภาพ งานกลุ่มสตรี งานท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยทั้งหมดนี้เป็นไปเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน
ผมได้เข้าสู่งานที่แม่น้ำสาละวินอีกครั้ง แม้จะเคยคลุกคลีอยู่กับแม่น้ำสายนี้อยู่ตลอด แต่ไม่เคยเข้าไปทำงานอย่างจริงจัง จนกระทั่งพี่ยืนมอบหมายให้ผมเข้าไปทำงานหนุนเสริมความเข้มแข็งให้กับชุมชน ซึ่งตอนนั้นชาวบ้าน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวไทยเชื้อสายกะเหรี่ยงหลายหมู่บ้านกำลังเผชิญปัญหาถูกขับไล่จากเจ้าหน้าที่ป่าไม้ให้ออกจากป่า (ทั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า อุทยานแห่งชาติ และป่าสงวน) งานของผมที่ทำร่วมกับชุมชน ได้รับคำแนะนำอย่างใกล้ชิดจากพี่ยืน
พี่ยืนเป็นผู้บุกเบิกงานพัฒนาหรืองานเอ็นจีโอในจังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นรายแรกๆ พวกเราได้รวมตัวกันเป็นเครือข่ายภาคประชาสังคม ทำงานในหลายด้าน ซึ่งนำให้ผมได้ร่วมขบวนกับเครือข่ายองค์กรชุมชนจัดการทรัพยากรลุ่มน้ำในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งมีทั้งคนทำงานในลุ่มน้ำยวม ลุ่มน้ำเงา ลุ่มน้ำเมย ลุ่มน้ำสาละวิน ฯลฯ มารวมตัวกันเพื่อสร้างพลังในการต่อรองกับภาครัฐ เพื่อให้สิทธิของชุมชนได้รับการคุ้มครอง โดยทั้งหมดนี้เรามีพี่ยืนเป็นหัวขบวน
ในยุคแรกๆ นั้นมีเครือข่ายย่อยๆ มีเพียงไม่กี่เครือข่าย แต่งานของเราได้เชื่อมโยงชาวบ้านได้อย่างมีพลัง บางส่วนข้ามไปถึงเขต จ.ตาก ด้วย
หลายครั้งที่ผมลงพื้นที่กับพี่ยืนในหมู่บ้านบนดอยซึ่งยังไม่มีเส้นทางรถยนต์ ทั้งในเขต อ.ปาย อ.ปางมะผ้า อ.เมือง ขุนยวม อ.แม่ลาน้อย อ.แม่สะเรียง และ อ.สบเมย บางชุมชนอยู่ในเขต อ.ท่าสองยาง จ.ตาก ทำให้ต้องจอดรถทิ้งไว้กลางป่า บางครั้งเราต้องจอดรถไว้อีกหมู่บ้านหนึ่ง แล้วเดินเท้าต่อ ทั้งที่พี่ยืนเดินไม่ค่อยถนัดเพราะเคยประสบอุบัติเหตุในช่วงที่ทำงานพัฒนาอยู่แถว จ.เชียงใหม่-จ.ลำพูน ทำให้ต้องดามเหล็กไว้ที่กระดูกขา เวลาเดินทางไกลจึงลำบาก แต่พี่ยืนก็ลุยไปจนได้ทุกงาน
บุคลิกภาพของพี่ยืนเป็นคนไม่ค่อยพูดมาก เวลาพูดก็พูดแบบนิ่มๆ แต่อารมณ์ดีอยู่ตลอด เป็นคนสมถะ สามารถอยู่ได้ทุกที่ เป็นที่เคารพรักของคนรู้จักทุกเผ่า-ทุกดอยก็ว่าได้ พี่น้องชาวบ้านมักจะเรียกขานนามว่า “อาจารย์บุญยืน”
พี่ยืนเป็นหัวหน้าคนแรกของผม ทำให้ผมรู้จักงานพัฒนา สิ่งที่พี่เน้นมากนั้นคือเรื่องการมีส่วนร่วมของชาวบ้านและชุมชน ซึ่งพี่ได้บุกเบิก ถากถาง นำทางงานพัฒนาในพื้นที่มายาวนานเกือบตลอดชีวิต
หมู่บ้านเล็กๆ ชุมชนเล็กๆ ในป่าอันห่างไกลหลายแห่งได้ขยายงานเติบใหญ่และเข้มแข็งขึ้นด้วยการริเริ่มและหนุนเสริมของพี่ยืน และยังขยายเป็นเครือข่ายระดับจังหวัด ในนามเครือข่ายองค์กรชุมชนจัดการทรัพยากร ลุ่มน้ำ จ.แม่ฮ่องสอน
“เอ็งทำได้ ไม่เป็นไร บางเรื่องต้องใช้เวลา ต้องให้ชาวบ้านมีส่วนร่วม”เป็นคำพูดที่พี่ยืนพูดกับผมบ่อยๆในยามที่เผชิญความยากลำบากในการทำงาน ทำให้ผมผ่านปัญหามาได้เสมอและจดจำสิ่งที่พี่พร่ำสอนนำมาใช้มาจนถึงทุกวันนี้
ในวันนี้พี่ยืนได้เดินทางไกลซึ่งเป็นไปตามกฎเกณฑ์ธรรมชาติ แต่ผลจากการทำงานพัฒนาได้แตกดอกออกผลมากมายในจังหวัดแม่ฮ่องสอนและพื้นที่อื่นๆ
ผมขอภาวนาให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์โดยเฉพาะพระธาตุดอยกองมู ปูชณียสถานคู่บ้านคู่เมืองแม่ฮ่องสอน ช่วยนำทางให้พี่ยืนได้สู่จุดหมายปลายทางที่พี่ปรารถนา
หมายเหตุ – “บุญยืน คงเพชรศักดิ์”หรือ “พี่ยืน”ของน้องๆนักพัฒนา เริ่มต้นงานอาสาสมัครเมื่อปี 2523 โดยอยู่ในโครงการอาสาสมัครเพื่อสังคมรุ่น 2 และเป็นเจ้าหน้าที่ในโครงการพัฒนาชนบทสมบูรณ์แบบ อ.ทุ่งหัวช้าง จ.ลำพูน จนกระทั่งปี 2527 ได้ย้ายไปเป็นเจ้าหน้าที่พัฒนาชนบท จ.แม่ฮ่องสอน
ปี 2538 เป็นผู้ประสานงานชุมชนโครงการฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน
ปี2550 เป็นประธานคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชนภาคเหนือ
ปี 2549 เป็นนายกสมาคมฟื้นฟูและพัฒนาลุ่มน้ำสาละวิน
นอกจากนี้พี่ยืนยังเป็นกรรมการต่างๆในจังหวัดแม่ฮ่องสอนอย่างต่อเนื่อง เช่น กรรมการสภาวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน กรรมการศูนย์ไทใหญ่แม่ฮ่องสอน กรรมการป้องกันและปราบปรามการตัดไม้ทำลายป่าแม่ฮ่องสอน ฯลฯ
บุญยืน คงเพชรศักดิ์ เสียชีวิตอย่างสงบเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2565
