สำนักข่าว The Third Pole รายงานเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2565 ว่าขณะที่ชาวบ้านรอการโยกย้ายและนักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมต่างแสดงความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ของแม่น้ำโขง และอนาคตของเขื่อนภูงอย(Phu NGoy)ที่วางแผนไว้ก็ดูไม่แน่นอน
ทั้งนี้ที่บ้านขอนแก่นซึ่งเป็นหมู่บ้านชาวประมงทางตอนใต้ของลาว ที่เงียบสงบตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขงและมีสันเขาล้อมรอบ แต่ความเงียบสงบอย่างที่เห็นในตอนนี้ ชาวบ้านบอกว่าพวกเขากำลังก่อสร้างเขื่อนที่จะต้องทำให้หมู่บ้านของสูญหายไป
เขื่อนภูงอย(Phu Ngoy) กำลังการผลิต 728 เมกะวัตต์ เป็น 1 ในโครงการก่อสร้างเขื่อน 9 แห่งบนแม่น้ำโขง สายหลัก ในประเทศลาว ตามรายงานของ คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) มูลค่าประมาณ 1.96 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ เขื่อนแห่งนี้ถูกมองว่า จะเป็นการขยายตัวที่สำคัญของการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำที่กำลังเติบโตอยู่แล้วของประเทศ ซึ่งเป็นเสาหลักทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่ามีต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมที่สูงลิ่ว
ข้อมูลทางการเงินและการดำเนินการเกี่ยวกับการพัฒนาเขื่อนภูงอยและเขื่อนไฟฟ้าอื่นๆ ในลาวนั้น ช่างมืดมนพอๆ กับสภาพแม่น้ำโขงขณะนี้ แต่ข้อมูลที่หาได้อย่างจำกัดก็บ่งชี้ว่าโครงการเขื่อนภูงอย ประสบปัญหาขาดการสนับสนุนทางการเงิน อุปสรรคด้านกฎระเบียบ และข้อกังวลเกี่ยวกับความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ
ในขณะเดียวกัน ชาวบ้านที่พื้นที่สร้างเขื่อนซึ่งรัฐบาลลาวมีแผนจะย้ายออกจากโครงการกล่าวว่า พวกเขาอยู่ในความมืดมน ไม่รู้ว่าพวกเขาจะต้องถูกโยกย้ายออกจากบ้านเมื่อใด
“มันอาจเป็นการพัฒนาเขื่อนที่น่าเป็นห่วงที่สุดในลาวปัจจุบัน” ไบรอัน อายเลอร์ ซึ่งติดตามการพัฒนาแม่น้ำโขงในฐานะผู้อำนวยการโครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของ Stimson Center กล่าว
อายเลอร์ และอื่นๆ ต่างพากันแสดงความตื่นตระหนกเกี่ยวกับการเพิ่มขึ้นของเขื่อนในลาว โดยกล่าวว่า โครงการเหล่านี้กำลังเปลี่ยนแปลงหน้าที่ทางนิเวศวิทยาของลุ่มน้ำโขงโดย ทั้งการเปลี่ยนแปลงการไหลของกระแสน้ำและตะกอนตามฤดูกาล เขื่อนในลำน้ำหลัก เช่น เขื่อนภูงอย เสี่ยงปิดกั้นเส้นทางอพยพของปลาที่สำคัญ และส่งผลกระทบต่อการประมงตามธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำโขง
ที่ตั้งของเขื่อนภูงอยซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของเมืองปากเซของลาว อยู่ห่างประมาณ 100 กิโลเมตรทางเหนือของเขื่อนดอนสะโฮงที่เริ่มผลิตไฟฟ้าติดกับชายแดนกัมพูชา จะตัดการเชื่อมโยงที่สำคัญของแม่น้ำโขงกับพื้นที่น้ำชุ่มน้ำที่ สำคัญทางตอนใต้
แม้ว่าเขื่อนภูงอย อาจจะได้รับการอนุมัติเพื่อให้เดินหน้าต่อไป แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคเกี่ยวกับเขื่อนกล่าวว่า เขื่อนแห่งนี้ยังคงมีอุปสรรคหลายอย่างสำคัญ โดยเฉพาะความท้าทายในการพิสูจน์ความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ
บริษัท เจริญเอเนอนี่แอนด์วอเตอร์เอเชีย(Charoen Energy and Water Asia -CEWA) ผู้พัฒนาโครงการสัญชาติไทย สื่อสิ่งพิมพ์เกี่ยวกับการค้าไฟฟ้าพลังน้ำ รายงานในปี 2563 ว่า บริษัท CEWA ได้ทำสัญญากับ บริษัทยักษ์ใหญ่ของเกาหลีใต้ 3 แห่ง เพื่อเริ่มสร้างเขื่อนในปี 2565 โดยมีเป้าหมายแล้วเสร็จในปี 2572
“ผมคิดว่าเป็นไปไม่ได้” ยงพิล เซโอ (Yongpil Seo) ผู้อำนวยการประจำประเทศไทยของสำนักงาน ดูซาน อิเนอบิลีตี้ (Doosan Enerbility) 1ใน 3 บริษัทสัญชาติเกาหลีกล่าวเมื่อถูกถามเกี่ยวกับเป้าหมายดังกล่าว
โครงการเขื่อนภูงอย นั้นเดิมทีมี 3 บริษัทที่เกี่ยวข้องคือ บริษัท Doosan ร่วมกับKorea Western Powerและ Korea Overseas Infrastructure & Urban Development Corporation ( KIND ) ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจของเกาหลีใต้
นันทพันธ์ หรรษาพิพัฒน์ ผู้จัดการฝ่ายพัฒนาธุรกิจของ CEWA ปฏิเสธที่จะแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับโครงการนี้ โดยระบุว่า เขาจำเป็นต้องมีหนังสือยินยอมจากรัฐบาลลาวจึงจะทำเช่นนั้นได้
อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ของกรมการวางแผนและความร่วมมือของลาวได้ส่งคำอธิบายสั้น ๆ ผ่านแอพส่งข้อความ ว่า “สถานะยังเหมือนเดิม ไม่มีอะไรคืบหน้ามากนัก โครงการอยู่ในขั้นตอนของการพัฒนาโครงการ”
บริษัท CEWA ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2550 เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มบริษัทในเครือ CP Group ของไทย ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับปักกิ่ง กลุ่มควบคุมการถือครองธุรกิจเกษตรรายใหญ่ โดยมีนายชัชวาลย์ เจียรวนนท์ เป็นประธานของบริษัท สมาชิกของตระกูลเจียรวนนท์ ซึ่งเป็น 1 ในตระกูลที่ร่ำรวยที่สุดในเอเชีย เว็บไซต์ของบริษัทไม่มีรายชื่อโครงการไฟฟ้าพลังน้ำอื่น แต่ระบุว่าเขื่อนภูงอยจะเป็นเขื่อนแรกแห่งแรกของบริษัท
จุนยอง จียอน (Joonyoung Jeon) ผู้พัฒนาโครงการของบริษัท KIND กล่าวว่า บริษัทของเขาและ Korea Western Power ได้ลงนามในบันทึกข้อตกลง 2 ปีกับ CEWA ในปี 2020 เพื่อทำงานในโครงการนี้ อย่างไรก็ตาม จุนยอง กล่าวว่า “บริษัทไม่ได้รับสิทธิ์ที่จะในการเข้าร่วม” ก่อนที่ข้อตกลงจะหมดอายุในเดือนสิงหาคม 2022
ขณะที่บริษัท Doosan และ Korea Western ดำเนินการตรวจสอบสถานะและขั้นตอนวิศวกรรม แต่พบ “ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับความเป็นไปได้ทางธุรกิจ”
“การหารือกับ MRC กำลังล่าช้าในประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม และเป็นการยากที่จะรักษาความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจของโครงการ เนื่องจากต้นทุน (วิศวกรรม การจัดซื้อจัดจ้าง และการก่อสร้าง) ที่เพิ่มขึ้นเนื่องจากอัตราเงินเฟ้อล่าสุด” จุนยองกล่าว “ในความคิดผม ตอนนี้มันยากที่จะแก้ไข”
ยงพิล จากบริษัท Doosan กล่าวว่า เขาคิดว่า “ไม่น่าเป็นไปได้” ที่บริษัทพันธมิตรเกาหลีจะดำเนินโครงการต่อไป โดยเขาเชื่อว่า CEWA กำลังมองหาพันธมิตรจากจีนที่มีต้นทุนต่ำกว่า และกำลังประสบปัญหาในการหาเงินลงทุน
หากไม่มีการจัดเตรียมผู้ซื้อไฟฟ้าที่ผลิตโดยโครงการไฟฟ้าพลังน้ำไว้ล่วงหน้า การพัฒนาอาจต้องเผชิญกับต้นทุนการก่อสร้างที่สูง
“ความเป็นไปได้ เหตุผลของการผลิตไฟฟ้า ไม่ได้อยู่ที่นั่น” เพียรพร ดีเทศน์ ผู้อำนวยการฝ่ายรณรงค์และสื่อสารระดับภูมิภาคประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของ International Rivers ชี้ว่าป ระเทศไทยมีพลังงานสำรองสูงอยู่แล้ว “สำหรับเขื่อนภูงอย เรายังไม่เคยได้ยินว่ามีแผนนำเข้าไฟฟ้ามายังประเทศไทย แต่เราไม่รู้ หากไม่มีโครงการนั้นคงอยู่ไม่ได้ เพราะไม่มีการรับประกันรายได้”
เพียรพร กล่าวว่า ขั้นตอนที่สำคัญที่สุดสำหรับโครงการเขื่อนในลาวคือการได้รับสัญญาซื้อขายไฟฟ้า (PPA) กับ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ( กฟผ. ) ข้อตกลงดังกล่าวรับประกันข้อตกลงระยะยาวในการซื้อไฟฟ้าพลังน้ำเป็นเวลาหลายทศวรรษในอัตราที่กำหนดซึ่งเป็นข้อตกลงที่ดีสำหรับอุตสาหกรรมเท่านั้น
จนถึงปัจจุบัน ไม่ปรากฏว่ามี PPA ดังกล่าวสำหรับเขื่อนภูงอย
“เมื่อคุณได้สัญญาซื้อขายไฟฟ้าแล้ว โครงการยังมีชีวิต – คุณจะสามารถขอสินเชื่อเพื่อเริ่มการก่อสร้างได้อย่างถูกต้อง และรายได้ของคุณจะได้รับการรับประกันตลอดอายุของสัญญาซื้อขายไฟฟ้านั้น เช่น 29 หรือ 35 ปี ขึ้นอยู่กับสิ่งที่คุณเจรจาต่อรอง” เพียรพร กล่าว
ขณะที่ชาวบ้านขอนแก่น 1 ในผู้ที่จะได้รับผลกระทบทันทีหากมีการสร้างเขื่อนดังกล่าวจากจำนวน 817 คนในหมู่บ้านชาวประมง ได้ยินข่าวมากว่าเกือบ 3 ปีแล้วว่า พวกเขาจะต้องเตรียมตัวและย้ายออกไป
“ฉันไม่อยากจากไป แต่ถ้ามันจำเป็นสำหรับรัฐบาล ฉันจะทำ” คำหล้า ชาวบ้านคนหนึ่งกล่าว “ชาวบ้านส่วนใหญ่แถวนี้ไม่พอใจ แต่ถ้าจำเป็นต่อการพัฒนา เราก็ปฏิเสธไม่ได้”
“ฉันอยากได้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเขื่อน แผนสำหรับทุกอย่าง มันจะช่วยให้เราเข้าใจว่าอะไรจะเกิดขึ้นต่อไป”
จันดา ชาวเมืองขอนแก่น กล่าวเสริม
ชาวบ้านส่วนใหญ่หาเลี้ยงชีพด้วยการหาปลาในแม่น้ำโขง แต่พวกเขายังทำไร่ไถนาในบริเวณใกล้เคียงและเก็บหาของป่าบนภูเขา เช่น เถาไม้ที่ใช้ทำหัตถกรรม บรรดาผู้ที่พูดคุยกับผู้สื่อข่าว พวกเขาดูจะพอใจกับการดำรงชีวิตของพวกเขาและไม่เต็มใจที่จะย้าย
“ชาวบ้านไม่ต้องการย้าย พวกเราเกิดที่นี่ อาศัยอยู่ที่นี่ มีชีวิตที่นี่” สอนไซ ผู้อาศัยในหมู่บ้านอีกคนกล่าว เขาอธิบายว่า รัฐสัญญาว่าจะจัดหางานใหม่ให้กับผู้อยู่อาศัยหากจำเป็นหลังจากที่พวกเขาย้ายถิ่นฐาน และเสนอทางเลือกระหว่าง 2 แห่งที่เป็นไปได้สำหรับที่ตั้งหมู่บ้านใหม่
เขากล่าวว่า คนในพื้นที่ไม่มั่นใจในชีวิตใหม่ แต่หวังว่าจะได้รับการชดเชยอย่างเต็มที่บริษัทผู้พัฒนาโครงการสำหรับการสูญเสียทรัพย์สินต่าง ๆ หากวันนั้นมาถึง
“ชาวบ้านได้รับคำสัญญาว่าพวกเขาจะมีชีวิตที่ดีขึ้น แต่พวกเขาไม่คาดหวังเช่นนั้น พวกเขาแค่ไม่ต้องการให้แย่ไปกว่านี้” เขากล่าว
————
