เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2568 ชาวบ้านรายหนึ่งซึ่งอาศัยอยู่ในชุมชนต้นแม่น้ำกก ฝั่งรัฐฉาน ประเทศพม่า เปิดเผยถึงสถานการณ์การทำเหมืองทองริมแม่น้ำกก ว่าขณะนี้ทหารว้าได้อนุญาตให้ชาวจีนขยายพื้นที่ทำเหมืองทองออกไปอีกโดยว่าจ้างชาวบ้านให้ไปร่วมสำรวจพื้นที่ทำโรงงานเพื่อขุดทองแห่งใหม่โดยขยับเข้ามาใกล้หมู่บ้านเปียงคำซึ่งเป็นหมู่บ้านของชาวไทใหญ่
“พวกคนจีนและทหารว้าเขาก็รู้ข่าวเรื่องที่คนไทยพบสารหนูในแม่น้ำกกเกินเกณฑ์ แต่เขาก็ไม่มีท่าทีจะหยุดทำ แถมยังขยายเพิ่มไปเรื่อยๆ ตอนนี้มีการขยับเรือขุดทองให้ไปอยู่ในที่ลับมากขึ้น เพราะที่ผ่านมามีคนแอบถ่ายภาพหลุดออกมาสู่สาธารณชน”ชาวบ้าน กล่าว
ชาวบ้านริมแม่น้ำกกฝั่งรัฐฉานกล่าวว่า ขณะนี้โรงงานขุดทองตั้งอยู่ 3 จุด คือ 1.เมืองกก 2.เมืองสาด 3.บ้านฮุ่ง ขณะที่เรือขุดเมืองทองในแม่น้ำกกมี 3 ลำ แต่ปัจจุบันใช้งานได้ 2 ลำ เพราะ 1 ลำจมน้ำและกำลังซ่อมแซม และกำลังจะสร้างใหม่อีก 1 ลำ
“ตอนนี้น้ำกกที่ไหลมาจากเมืองกกขุ่นข้นมาก ขุ่นไหลจนมาถึงตำบลท่าตอน ชาวบ้านเปียงคำ บ้านต้ากก ไม่มีใครกล้าเล่นน้ำแล้ว เพราะก่อนหน้านี้มีเด็กๆลงเล่นน้ำแล้วมีผื่นคัน มีอาการแพ้อย่างหนักถึง 3 ราย แม้แต่ชาวบ้านที่เป็นคนพม่า ก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกับคนไทใหญ่ ทุกคนต่างรู้สึกโกรธคนว้าที่ทำให้พวกเขาเดือดร้อน แต่ทำอะไรไม่ได้ พอชาวบ้านไปหาปลา ก็พบปลาตายอยู่บ่อยๆ จนไม่มีใครกล้ากินปลา”ชาวบ้านรายนี้กล่าว
ด้าน ดร.สืบสกุล กิจนุกรนักวิชาการ นักวิชาการสำนักนวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง(มฟล.) กล่าวว่าถึงเวลา 3 ที่มหาวิทยาลัยในเชียงรายต้องมีศูนย์ติดตามและตรวจสอบคุณภาพน้ำเป็นของตัวเอง ซึ่งจากการติดตามข่าวการประชุมคณะกรรมการลุ่มน้ำโขงเหนือ สรุปความได้ว่าทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเสนอแผนและงบประมาณการทำงานภายในวันที่ 20 พฤษภาคม 2568 ตนมีข้อเสนอต่อ 3 สถาบันการศึกษาในจังหวัดเชียงรายเป็นการเฉพาะ
“ผมขอเรียกร้องให้ทุกมหาวิทยาลัยร่วมมือกันจัดตั้งศูนย์ติดตามและตรวจสอบคุณภาพน้ำในจังหวัดเชียงราย เพื่อให้จังหวัดเชียงรายมีห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ที่ได้มาตรฐาน ตรวจสอบสารโลหะหนักในน้ำ ตะกอนดิน สัตว์น้ำ ดินที่ใช้ในการเพาะปลูก น้ำประปา น้ำใต้ดิน พืชผลการเกษตร และตรวจสุขภาพประชาชน เราต้องการข้อมูลที่อัพเดท ทันท่วงที ต่อเนื่อง เพื่อประกอบการตัดสินใจของประชาชน ผู้ประกอบการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง”ดร.สืบสกุล กล่าว
นักวิชาการผู้นี้กล่าวว่า ต้องการเก็บสะสมข้อมูลระยะยาว เพราะสารโลหะหนักจะยังอยู่ไปอีกหลายสิบปี แต่ตอนนี้มีหน่วยตรวจทั้งของภาครัฐและเอกชนอยู่ที่เชียงใหม่และกรุงเทพ ทำให้การตรวจไปอย่างล่าช้า ทุกวันนี้ประชาชนเฝ้ารอการแก้ไขปัญหาจากาภครัฐ ที่มากไปกว่านั้นเกษตรกรต้องการรู้ว่าในพื้นที่เกษตรกรรมของพวกเขานับแสนไร่มีสารโลหะหนักสะสมหรือไม่
“ในระยะยาวน้ำกกและน้ำสายจะนำพาสารโลหะหนักตกค้างในดินหรือไม่ ชาวประมงเฝ้ารอผลตรวจปลาจากกรุงเทพฯจนป่านนี้ยังไม่มีผลออกมา ภาคธุรกิจต้องเสียเงินค่าตรวจสอบน้ำเองเพื่อสร้างความมั่นใจต่อนักท่องเที่ยว ถึงเวลาแล้วที่ทั้ง 3 มหาวิทยาลัยต้องเป็นที่พึ่งข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ให้กับประชาชนในลุ่มน้ำกก สาย และโขง”ดร.สืบสกุล กล่าว
ขณะที่ผู้สื่อข่าวได้ลงพื้นที่สำรวจต้นแม่น้ำสายบริเวณชายแดนไทย-พม่า โดยสอบถามจากชาวบ้านในหลายพื้นที่ซึ่งเล่าว่า ขณะนี้การทำเหมืองบริเวณต้นแม่น้ำสายซึ่งเป็นพื้นที่ในการดูแลของว้า ยังคงเป็นไปอย่างต่อเนื่อง ในบางจุดถึงขนาดทำเหมืองทองอยู่กลางแม่น้ำสาย ขณะเดียวกันได้มีการเปิดหน้าดินเป็นบริเวณกว้างในหลายพื้นที่โดยยังขยายพื้นที่ทำเหมืองออกไปเรื่อยๆ
หมายเหตุ-ภาพประกอบเป็นการเปิดหน้าดินทำเหมืองในบริเวณกว้างที่ทหารว้าอนุญาตให้ชาวจีนเข้ามาดำเนินการ ณ พื้นที่ชายแดนต้นแม่น้ำสายด้านอำเภอแม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย