เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2568 ชาวไทใหญ่รายหนึ่งซึ่งมีบ้านอยู่ที่เมืองตูม เขตรอยต่อระหว่างเมืองท่าขี้เหล็กและเมืองสาด ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นแม่น้ำสาย รัฐฉานใต้ ประเทศพม่า ให้สัมภาษณ์ว่า บริเวณหมู่บ้านกองกำลังทหารว้าได้อนุญาตให้คนจีนเข้ามาลงทุนทำเหมืองทองโดยมีการเปิดหน้าดินขยายเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆโดยปัจจุบันมีรถแบ็คโฮที่ใช้ขุดดินอยู่จำนวนมาก ปัจจุบันทำให้ภูเขาบางลูกหายไป
“ขณะนี้ชาวบ้านเดือดร้อนมาก เพราะใช้น้ำในแม่น้ำไม่ได้ แต่ไม่มีใครมีความรู้เรื่องสารเคมีว่ามีพิษร้ายอย่างไร แต่เมื่อเด็กๆลงไปเล่นน้ำทำให้เกิดผื่น ตอนหลังจึงไม่มีใครกล้าลงไปเล่นน้ำอีก”
ชาวบ้านกล่าวว่า การทำเหมืองทองครั้งนี้ทหารว้าและคนจีนได้รับอนุญาตจากทหารพม่าให้ดำเนินการได้โดยไม่ต้องมีกระบวนการหรือขั้นตอนอะไร ซึ่งทุกหมู่บ้านที่อยู่ใกล้เหมืองทองกำลังประสบปัญหาเพราะน้ำในแม่น้ำสายใช้ไม่ได้และขุ่นอยู่ตลอดทั้งปี
“นับตั้งแต่รัฐประหารเป็นต้นมาเหมือนพวกเราอยู่ในยุคบ้านป่าเมืองเถื่อน เพราะจะเดินทางไปที่ไหนก็มีด่านเก็บเงินตลอด ทหารก็พูดจาไม่ดีและข่มขู่พวกเราตลอด”ชาวบ้าน กล่าว
นายรังสิมันต์ โรม ประธานคณะกรรมาธิการ (กมธ.) ความมั่นคงแห่งรัฐ กิจการชายแดน ยุทธศาสตร์ชาติ และการปฏิรูปประเทศ สภาผู้แทนราษฎร กล่าวว่าการพบเหมืองแร่แรร์เอิร์ทในต้นแม่น้ำกกและแม่น้ำสายฝั่งรัฐฉาน ยิ่งทำให้ปัญหานี้เกี่ยวพันไม่ใช้แค่ไทย พม่า ว้า เพราะรู้ว่าแร่แรร์เอิร์ทมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์ ภูมิศาสตร์การเมือง กรณีแม่น้ำกกเวลานี้มีทุนจีนเข้ามาเกี่ยวข้อง และเกี่ยวกับชาติมหาอำนาจในการครอบครองแร่แรร์เอิร์ท
“เรื่องนี้อาจทำให้การแก้ปัญหาแม่น้ำกกอาจไม่สามารถแก้ได้แค่ระหว่างพม่าและไทย แต่คือจุดยืนของจีนต่อเรื่องนี้เป็นอย่างไร เราทราบว่าคนทำเหมืองคือทุนจีน คงจำเป็นที่รัฐบาลไทยต้องแสดงจุดยืนชัดเจนและพูดตรงไปตรงมาว่าการทำเหมืองแบบนี้ส่งผลกระทบร้ายแรงต่อประชาชนไทยและประเทศไทย” ประธานกมธ. กล่าว
ผู้สื่อข่าวถามว่าการเรียกร้องของประชาชนลุ่มน้ำกกผ่านมา 2 เดือนแล้ว แต่รัฐบาลกลับไม่สนองตอบเท่าที่ควร นายรังสิมันต์กล่าวว่า รัฐบาลอาจจะให้ความสำคัญกับเรื่องอื่นมากกว่า เช่น เอ็นเตอร์เทนเมนคอมเพล็กซ์ ว่าจะเป็นเรือธง หรือแก้ปัญหาภายในของรัฐบาลเอง รัฐบาลอาจจะให้ความสำคัญกับโครงการที่เป็นการลงทุน หรือเกี่ยวกับการใช้เม็ดเงินด้านเศรษฐกิจเป็นหลักมากกว่า จึงทำให้ปัญหาความเดือดร้อนเร่งด่วนของประชาชนที่อาจมองว่าแก้ได้ยาก หรือรัฐบาลไม่เข้าใจ จึงไม่จริงจัง ปล่อยให้เป็นเรื่องของข้าราชการประจำทำไปหรือให้ทหารทำไป ซึ่งเราก็ทราบว่าปัญหานี้หากรัฐบาลไม่เอาจริงเอาจังจะไม่สามารถแก้ได้ ผู้สื่อข่าวถามว่ารัฐบาลบอกว่าพยายามเจรจา แต่เรื่องของว้าซึ่งเป็นกองกำลังติดอาวุธชายแดนกลับไม่เคยเห็นท่าที ประธาน กมธ.กล่าวว่าว้าอยู่บริเวณชายแดนไทยมานาน ทำให้ปัญหายาเสพติดแพร่ระบาดในไทยอย่างมาก เชื่อว่าไม่มากก็น้อยคงมีเจ้าหน้าที่รัฐอาจเกี่ยวข้อง รวมทั้งนักการเมืองท้องถิ่น ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับว้า“เรื่องนี้ซับซ้อนมีหลายมิติ ไม่สามารถแก้ปัญหาได้เร็ว รัฐบาลนี้แนบแน่นกับกลุ่มทุนต่างๆ ผลักดันนโยบายที่ได้ประโยชน์บางอย่างของนายทุน แต่การแก้ปัญหาว้า ปัญหายาเสพติด ปัญหามลพิษแม่น้ำกก แม่น้ำสาย ไม่ได้อยู่ในความสำคัญเท่าที่ควรจากรัฐบาล”นายรังสิมันต์ กล่าว
“เรื่องนี้ซับซ้อนมีหลายมิติ ไม่สามารถแก้ปัญหาได้เร็ว รัฐบาลนี้แนบแน่นกับกลุ่มทุนต่างๆ ผลักดันนโยบายที่ได้ประโยชน์บางอย่างของนายทุน แต่การแก้ปัญหาว้า ปัญหายาเสพติด ปัญหามลพิษแม่น้ำกก แม่น้ำสาย ไม่ได้อยู่ในความสำคัญเท่าที่ควรจากรัฐบาล”นายรังสิมันต์ กล่าว