เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2568 สำนักข่าวอิรวดีรายงานข่าวว่า เมื่อวันที่ 7 สิงหาคมผ่านมานายอ่องอ่อง(Aung Aung) มุขมนตรีรัฐฉานที่แต่งตั้งโดยรัฐบาลทหารพม่า และ พลโทโซหล่าย (Soe Hlaing) ผู้บัญชาการกองบัญชาการภูมิภาคสามเหลี่ยม ได้เดินทางเยือนเมืองปางซาง (หรือปางคำ) เมืองหลวงของรัฐว้า ซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของกองกำลังสหรัฐว้า (United Wa State Army – UWSA) โดยการเยือนนี้เกิดขึ้นในขณะที่รัฐบาลทหารพม่าเร่งเตรียมการเลือกตั้งในช่วงปลายปีนี้ เพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับการปกครองของตน
อิรวดีรายงานโดยอ้างอิงรายงานใน WeChat ของว้า (Voice of Wa State) ว่ามุขมนตรีได้ส่ง “คำทักทายอย่างเป็นมิตร” จากรัฐบาลทหารพม่าซึ่งเพิ่งเปลี่ยนชื่อเป็นคณะกรรมการความมั่นคงและสันติภาพแห่งรัฐ (State Security and Peace Commission) ไปยังผู้นำว้า UWSA ซึ่งเป็นคู่ลงนามในข้อตกลงหยุดยิง พร้อมให้คำมั่นสนับสนุนการพัฒนาในด้านการศึกษาและสาธารณสุขในเมืองปางซาง รวมถึง “การเตรียมการเลือกตั้งที่มีกำหนดในเดือนธันวาคม” ซึ่งการประชุมดังกล่าวมี Zhao Guoan รองหัวหน้ากองกำลังว้าเป็นประธาน ในนามของประธาน Bao Youxiang และรัฐบาลรัฐว้า
สื่อพม่ารายงานว่าในการเลือกตั้งครั้งก่อนๆพรรคการเมืองท้องถิ่น Wa Democratic Party มักจะชนะการเลือกตั้ง ซึ่งพรรคนี้เป็นพันธมิตรกับพรรค Union Solidarity and Development Party (USDP) ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทัพพม่า
ทั้งนี้ในเมืองที่อยู่ติดกับเขตรัฐว้าและเคยอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาลพม่า แต่ปัจจุบันถูกกองกำลังโกก้าง Myanmar National Democratic Alliance Army (MNDAA) ยึดครองตั้งแต่ปฏิบัติการ Operation 1027 เช่น เมืองกุ๋นโหลง เล้าก่าย ล้วนเป็นเขตที่พรรคของทหารพม่า USDP ครองความได้เปรียบทางการเมือง แม้จะมีพรรคอื่น ๆ เช่น พรรคของนางอองซานซูจี National League for Democracyพรรคไทใหญ่ Shan and Nationalities Democratic Party และ United Democratic Party แต่ก็มีฐานเสียงน้อยกว่าพรรคของทหารพม่าUSDP อย่างมาก
กองกำลังว้า UWSA ซึ่งเป็นกลุ่มติดอาวุธชาติพันธุ์ที่ทรงอิทธิพลที่สุดในเมียนมา รักษาสัญญาหยุดยิงกับรัฐบาลทหารชุดก่อนมานานกว่า 30 ปี แต่ปฏิเสธที่จะลงนามใน Nationwide Ceasefire Agreement เมื่อปี 2015
สำนักงานใหญ่ของ UWSA ตั้งอยู่ในเมืองปางซางและเมืองอื่นๆ พื้นที่เหล่านี้มีขนาดราว 1,500 ตารางกิโลเมตร และถูกเรียกรวมกันว่า Northern Wa State ตามรัฐธรรมนูญปี 2008 ของรัฐบาลทหาร ใช้ชื่ออย่างเป็นทางการว่าเขตปกครองตนเองว้า Wa Self-Administered Zone กองกำลังว้า UWSA ยังได้ขยายพื้นที่ไปยังเขตเมืองสาด ติดชายแดนไทย (จ.เชียงราย และ จ.เชียงใหม่) ในช่วงทศวรรษ 1990 ภายใต้ข้อตกลงกับ เผด็จการทหารพม่าในยุคนั้น พื้นที่นี้ถูกเรียกว่า Southern Wa State หรือเขตทหาร 171 แต่รัฐธรรมนูญพม่าปี 2008 ไม่ได้ยอมรับพื้นที่ดังกล่าวว่าเป็นส่วนหนึ่งของ Wa Self-Administered Zone
อิรวดีรายงานว่ากองกำลังว้า UWSA ต้องการให้พื้นที่เขตเหนือและใต้ถูกรวมเป็นรัฐเดียวและได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในชื่อรัฐว้า Wa State พร้อมยื่นข้อเรียกร้องขอให้ได้รับสถานะรัฐอย่างเป็นทางการ ซึ่งรัฐบาลทหารได้ตกลงในหลักการที่จะให้สถานะดังกล่าวกับพื้นที่อิทธิพลของกองกำลังว้า UWSA
รัฐบาลทหารวางแผนจะจัดการเลือกตั้งในเขต267 อำเภอ จาก 330 อำเภอทั่วประเทศ โดยออกและแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องในช่วงที่ผ่านมา และคาดว่าจะเริ่มหาเสียงอย่างเป็นทางการในปลายเดือนกันยายน
การเจรจาระหว่างรัฐบาลทหารพม่ากับกองกำลังว้า UWSA และโกก้าง NDAA ทำให้เกิดการคาดเดาเกี่ยวกับความเป็นไปได้ในการเจรจากับโกก้าง MNDAA ซึ่งยึดเมืองหลายแห่งในรัฐฉานเหนือระหว่างปฏิบัติการ Operation 1027 แต่ถูกกดดันจากจีนให้หยุดการรุกและถอนกำลังออกจากเมืองหลวงรัฐฉานเหนือที่ล่าเสี้ยว ในเดือนเมษายน อย่างไรก็ตาม พื้นที่อิทธิพลของโกก้างMNDAA นั้นแทบไม่มีโอกาสจัดการเลือกตั้งได้
ผลการเลือกตั้งทั่วไปปี 2010, 2015 และ 2020 แสดงให้เห็นว่าพรรคของทหารพม่า USDP มีฐานเสียงแข็งแกร่งใน 55 อำเภอของรัฐฉาน
เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม สภาของรัฐบาลทหารพม่าได้ประกาศกฎอัยการศึกในกว่า 60 อำเภอทั่วประเทศ รวมถึงในพื้นที่โกก้างและเมืองลา เพื่อเร่งฟื้นฟูเสถียรภาพก่อนการเลือกตั้งเดือนธันวาคม โดยเมืองโหปัง เป็นเมืองเดียวในเขตปกครองว้า ที่ถูกรวมอยู่ในรายชื่อกฎอัยการศึก ซึ่งแม้จะอยู่ในพื้นที่เขตปกครองพิเศษของรัฐว้า แต่ เมืองโหปัง อยู่ภายใต้การควบคุมของกองทัพพม่ามาหลายสิบปี ทั้งนี้ ไม่มีเมืองใดภายใต้การควบคุมของกองกำลังว้า ถูกบรรจุอยู่ในรายชื่อดังกล่าว
กองกำลังว้า UWSA ยังเป็นประธานของสภาFederal Political Negotiation and Consultative Council ซึ่งเป็นพันธมิตรของกลุ่มติดอาวุธชาติพันธุ์ที่ปฏิเสธการลงนามในข้อตกลงหยุดยิงทั่วประเทศปี 2015 แม้ UWSA จะประกาศ “วางตัวเป็นกลาง” ในความขัดแย้งระหว่างพันธมิตรกลุ่มชาติพันธุ์กับรัฐบาลทหารในปฏิบัติการ Operation 1027 ซึ่งทำให้รัฐบาลทหารสูญเสียพื้นที่ส่วนใหญ่ของรัฐฉานเหนือ แต่ก็มีความเชื่ออย่างกว้างขวางว่ากองกำลังว้าให้การสนับสนุนพันธมิตรอย่างลับ ๆ
ทั้งสองฝ่ายยังได้หารือเกี่ยวกับการพัฒนาการศึกษาภาษาพม่าในรัฐว้า ซึ่งประชาชนใช้เงินหยวนของจีนและพูดภาษาจีนกลางหรือภาษาถิ่นจีนเป็นหลัก
ชาวเมืองโหปังซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของกองกำลังว้า UWSA ให้สัมภาษณ์กับอิรวดีว่าตนไม่เคยได้ยินว่ามีการเตรียมการเลือกตั้งของรัฐบาลทหารในเดือนธันวาคมเกิดขึ้นที่นั่น
คณะกรรมการการเลือกตั้งของรัฐบาลทหารได้จัดอบรมการใช้เครื่องลงคะแนนอิเล็กทรอนิกส์ในเมืองที่กองทัพควบคุมในรัฐฉานตะวันออก ใต้ และเหนือ โดยพรรค USDP มีฐานเสียงเข้มแข็งในรัฐฉานใต้จากความสัมพันธ์ระหว่างกองทัพพม่ากับกองกำลังท้องถิ่นพันธมิตร ซึ่งพลเอกมินอ่องหลายมักเดินทางเยือนเมืองต่างๆ เช่น ตองยี เชียงตุง ท่าขี้เหล็ก ในขณะที่กองทัพได้สูญเสียพื้นที่กว้างใหญ่ในรัฐฉานเหนือ
ระหว่างการเยือนเมืองเชียงตุง ในเดือนพฤษภาคม มินอ่องหลาย ได้บอกกับกำลังพลและครอบครัวของกองพันท้องถิ่นให้เลือกผู้สมัคร “ที่สามารถรับใช้ผลประโยชน์ของชาติได้อย่างแท้จริง” ซึ่งถูกมองว่าเป็นการส่งสัญญาณให้สนับสนุน USDP ที่มีอดีตนายทหารเป็นผู้นำ
ในทริปเดียวกันมินอ่องหลาย ยังได้พบกับคณะผู้แทนโกก้าง NDAA ที่กองบัญชาการภูมิภาคสามเหลี่ยม และหารือเรื่อง “สันติภาพและเสถียรภาพ” รวมถึงการพัฒนาพื้นที่
เพจ WeChat ของโกก้างยังรายงานว่าสัปดาห์ที่ผ่านมา คณะผู้แทนรัฐบาลทหารพม่า ยังได้เดินทางไปเมืองลา พื้นที่ภายใต้การควบคุมของโกก้าง NDAA เพื่อหารือ “ความร่วมมือด้านการพัฒนา” ในประเด็นสำคัญ เช่น การศึกษา การสาธารณสุข การคมนาคม และสวัสดิการสาธารณะ