เมื่อวันที่ 2 กันยายน 2568 สำนักข่าว SHAN สื่อของไทใหญ่รายงานว่า นับตั้งแต่ปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา พบเห็นรถบรรทุกขนาดใหญ่กว่า 20 คัน จากเมืองท่าขี้เหล็กขนอุปกรณ์สำหรับทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ทมุ่งหน้าไปยังพื้นที่ใกล้กับตำบลเมืองจ้อด ในเขตเมืองโต๋น ภาคตะวันออกของรัฐฉาน โดยอุปกรณ์ที่มีการขนส่งในครั้งนี้คือท่อน้ำขนาดใหญ่และถังน้ำ ซึ่งเชื่อว่าอุปกรณ์เหล่านี้เป็นของบริษัทที่เข้าไปทำเหมืองแรร์เอิร์ทในเขตพื้นที่ควบคุมของกองกำลังสหรัฐว้า (United Wa State Army: UWSA) ในเขตเมืองโต๋น
ชาวบ้านเปิดเผยกับสื่อไทใหญ่ว่า ในช่วงนี้พบเห็นรถบรรทุกขนาด 6 ล้อและรถบรรทุก 10 ล้อ จากเมืองท่าขี้เหล็กมุ่งหน้าไปยังเมืองสาด ทางตะวันออกของรัฐฉาน นอกจากนี้ ยังสังเกตเห็นภูเขาหัวโล้นจำนวนมากจากการทำเหมืองได้ โดยเฉพาะเส้นทางจากหมู่บ้านนากองมู (ตรงข้ามหมู่บ้านแปกแซม อำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่)ไปยังเมืองจ้อด เขตเมืองโต๋น ซึ่งพื้นที่เหล่านี้อยู่ในเขตควบคุมของกองกำลังว้า
หมายเหตุ-เมืองโต๋น อยู่ในรัฐฉานมีอาณาเขตติดต่อกับอ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่
สื่อไทใหญ่รายงานด้วยว่า เนื่องจากมีการทำเหมืองจำนวนมากจึงทำให้ในระยะหลังพบเห็นดินถล่ม น้ำป่าไหลหลากและมลพิษทางน้ำเพิ่มมากขึ้น โดยชาวบ้านรายหนึ่งกล่าวว่า สิ่งที่กังวลคือ สารเคมีที่ปนเปื้อนมากับดินและน้ำป่าที่ไหลหลากลงมาจากภูเขา
“เรากังวลว่าจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพและไร่นา” ชาวบ้านกล่าว
สำนักข่าว SHAN รายงานว่า นับตั้งแต่การรัฐประหารในปี 2564 กองกำลังสหรัฐว้า ได้ทำเหมืองแรร์เอิร์ทและเหมืองทองเพิ่มมากขึ้นในพื้นที่รัฐฉานซึ่งจากรายงานของมูลนิธิเพื่อสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ (SHRF)พบว่า เมื่อกลางเดือนพฤษภาคม 2568 ชี้ว่ามีเหมืองแร่ 2 แห่งทางใต้ของเมืองสาด ในพื้นที่เมืองยอน มีบริษัทนักลงทุนชาวจีนมาทำเหมืองแรร์เอิร์ท โดยมีกองกำลังว้าดูแลรักษาความปลอดภัยให้บริษัทเหล่านี้
นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2568 ที่ผ่านมา SHRF ระบุว่า ในเมืองลา เขตปกครองของกองกำลังเมืองลา NDAA (National Democratic Alliance Army) พบมีการทำเหมืองแรร์เอิร์ททั้งสิ้น 19 แห่ง ซึ่งการทำเหมืองมีการขยายตัวมากขึ้นในเขตพื้นที่รัฐฉาน นอกจากนี้ยังพบว่า ในเมืองป้อก ทางเหนือของรัฐฉาน ในเขตควบคุมของ UWSA มีการทำเหมืองแรร์เอิร์ทเพิ่มมากขึ้นถึง 8 เท่า ในรอบ 10 ปีมานี้ โดยในปี 2568 เพียงปีเดียว มีการขยายการทำเหมืองแรร์เอิร์ทมากถึง 26 แห่งในเมืองป้อก
สำนักข่าว SHAN รายงานว่า การขยายตัวของการทำเหมืองแร่ต่างๆในรัฐฉาน ส่งผลกระทบในด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ การหาเลี้ยงปากท้องของประชาชน และกำลังเป็นภัยคุกคามต่อวิถีชีวิตและอนาคตของชาวบ้าน ซึ่งกลุ่มติดอาวุธชาติพันธุ์ควรจะคำนึงผลประโยชน์ของประชาชนด้วย