เมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2568 มูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่(Shan Human Rights Foundation-SHRF) ได้เผยแพร่รายงาน โดยระบุว่าบริษัทรัฐวิสาหกิจจีน เดินหน้าขยายเหมืองแร่แรร์เอิร์ธและเหมืองทองคำริมแม่น้ำกก ทางตะวันออกของรัฐฉาน โดยภาพถ่ายดาวเทียมใหม่ล่าสุด เผยให้เห็นการขยายตัวของเหมืองทองคำและเหมืองแร่หายาก/แรร์เอิร์ธ ริมสองฝั่งแม่น้ำกกในเมืองยอน ทางใต้ของเมืองสาด ภาคตะวันออกของรัฐฉาน ประเทศพม่า ซึ่งเป็นเหมืองที่ดำเนินการโดยบริษัท ไชนา อินเวสเมนต์ ไมนิ่ง จำกัด (China Investment Mining Company) ที่เป็นรัฐวิสาหกิจของประเทศจีน
รายงานฉบับนี้ระบุว่า ภาพถ่ายดาวเทียมเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2568 เผยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงอย่างมากของพื้นที่ทำเหมืองทองคำ ซึ่งอยู่ที่แหล่งต้นน้ำห่างจากพรมแดนไทย อำเภอท่าตอน จังหวัดเชียงใหม่ 30 กิโลเมตร โดยมีการก่อสร้างโครงข่ายถนนและเหมืองแร่ใหม่บริเวณเชิงเขาที่มีป่า ทั้งยังมีการปล่อยกากของเสียจากเหมืองเหล่านี้ ซึ่งประกอบด้วยโลหะหนัก ไหลลงสู่แม่น้ำกกโดยตรง
“ปัจจุบันยังคงมีการสกัดสินแร่ทองคำตามบริเวณที่ตั้งของโรงงานต่าง ๆ ที่อยู่ริมฝั่งตะวันตกของแม่น้ำกก และมีแนวโน้มว่าจะมีการปล่อยสารเคมีที่เหลือจากกระบวนการเข้าสู่ แม่น้ำกกโดยตรง นับแต่มีเผยแพร่รายงานล่าสุดของมูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ เมื่อ วันที่ 15 พฤษภาคม 2568 ปัจจุบันเหมืองแร่แรร์เอิร์ธสองแห่งที่อยู่ริมแม่น้ำกก โดยตั้งอยู่ทิศตะวันตก หนึ่งแห่งและอีกหนึ่งแห่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของแม่น้ำ ได้มีการพัฒนามากขึ้นกว่าเดิมอย่างมากทั้งสองเหมือง”รายงานระบุ
รายงานของมูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ยังระบุว่า แรร์เอิร์ธดังกล่าวเป็นเหมืองแร่ที่ใช้วิธีสกัดแร่แบบชะละลาย (in-situ leaching) ที่สร้างความเสียหายต่อ สิ่งแวดล้อม รวมทั้งการฉีดสารเคมีจำนวนมากเข้าไปในเชิงเขา ภาพถ่ายดาวเทียมจากวันที่ 6 พฤษภาคม 2568 ของเหมืองแร่แรร์เอิร์ธ ด้านตะวันตกของแม่น้ำกก แสดง ให้เห็นบ่อแต่งแร่ที่ตั้งเรียงรายเป็นวงกลม อยู่ระหว่างการก่อสร้าง แต่จากภาพถ่ายล่าสุด วันที่ 14 ตุลาคม 2568 ของเหมืองแรร์เอิร์ธแห่งนี้ ชี้ให้เห็นว่า การก่อสร้างบ่อแต่งแร่ได้เสร็จสมบูรณ์แล้ว ปัจจุบันมีการสร้างหลังคาสีดำปกคลุมเอาไว้ แต่ยังคงสามารถมองเห็นพื้นที่ใต้หลังคาได้
รายงานระบุว่า ส่วนเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในฝั่งตะวันออกของแม่น้ำกกนั้น พบว่าเมื่อเดือนมกราคม 2568 มีการดำเนินงาน และยังคงดำเนินการอย่างต่อเนื่องเห็นได้จากสารเคมีเหลวสีน้ำเงินสดในบ่อแต่งแร่เรียงรายเป็นแถว และ สามารถมองเห็นผ่านตาข่ายสีดำที่ปกคลุมเอาไว้ สิ่งที่เปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนคือ อาคารใหม่หลายหลังที่ถูกสร้าง ขึ้นมาในพื้นที่ด้านตะวันออกเฉียงเหนือของแหล่งแร่ แสดงให้เห็นการดำเนินงานที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก การขยายตัวของแหล่งแร่แรร์เอิร์ธและทองคำทั้ง 3 แห่งนี้ เกิดขึ้นทั้งที่มีการปล่อยสารพิษอันตรายเข้าสู่แม่น้ำกก ทำให้เกิดความวิตกกังวลอย่างมากเกี่ยวกับผลกระทบต่อชุมชนที่อยู่ทั้งสองฝั่งของพรมแดน ทั้งนี้รวมถึง คนไทยกว่าหนึ่งล้านคนที่อาศัยอยู่ริมฝั่งแม่น้ำกกในจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย รวมถึงประชาชนอีกหลายสิบล้านคน ซึ่งอาศัยอยู่ด้านท้ายน้ำของแม่น้ำโขง เนื่องจากแม่น้ำกกเป็นแม่น้ำสาขาที่ไหลลงสู่แม่น้ำโขง
รายงานระบุว่าทางการไทยได้ทำการตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำกกทุกสองสัปดาห์ ตั้งแต่เดือนเมษายน 2568 และ พบว่ามีปริมาณสารหนูและตะกั่วเกินมาตรฐานความปลอดภัยหลายครั้ง พื้นที่เมืองยอนซึ่งอยู่ด้านตะวันออกของเมืองสาดในรัฐฉาน อยู่ภายใต้การควบคุมร่วมกันระหว่างกองทัพว้า (United Wa State Army – UWSA) และรัฐบาลทหารพม่า การทำเหมืองในพื้นที่ดังกล่าวต้องได้รับอนุญาต จากทั้งสองฝ่ายการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธทั้งสองแห่งและการทำเหมืองทองคำตามริมฝั่งแม่น้ำกกในเมืองยอน รัฐฉาน เป็นกิจการของบริษัทไชนา อินเวสเมนต์ ไมนิ่ง จำกัด (China Investment Mining Company) และยังเป็นผู้ทำเหมืองแร่ร์เอิร์ธทางตอนเหนือของประเทศลาวอีกด้วย
บริษัทไชนา อินเวสเมนต์ ไมนิ่ง จำกัด (China Investment Mining Company) เป็นกิจการของบริษัทเซี่ยงไฮ้ ฉือจิน เซียะหวู่ เมทัล รีสอร์สเซส จำกัด (Shanghai Chijin Xiawu Metal Resources Co. Ltd.,) โดยถือหุ้น 90% เป็นกิจการร่วมค้า (joint venture) ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2565 เพื่อพัฒนาสินแร่ แรร์เอิร์ธในประเทศลาว ระหว่าง บริษัทเซียะเหมินทังสเตน จำกัด (Xiamen Tungsten Corporation) ที่เป็น รัฐวิสาหกิจของรัฐบาลจีน และบริษัท ฉือเฟิงโกลด์(Chifeng Gold) ที่เป็นบริษัทผู้ผลิตทองคำเอกชนรายใหญ่สุด ในประเทศจีน
ทั้งนี้ บริษัทเซียะเหมินทังสเตน จำกัด (Xiamen Tungsten Corporation) ยังเป็นหนึ่งในบริษัทแรร์เอิร์ธรายใหญ่ที่สุดของประเทศจีน ภาพถ่ายดาวเทียมล่าสุดของเหมืองแร่แรร์เอิร์ธทางตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองคำ (Muang Kham) (หรือ Mengkang) ของบริษัทไชนา อินเวสเมนต์ ไมนิ่ง จำกัด (China Investment Mining Company) ตั้งอยู่ในแขวงเชียงขวาง ตอนเหนือของประเทศลาว แสดงให้เห็นการทำลายสิ่งแวดล้อมอย่างกว้างขวาง ซึ่งอาจส่งผลกระทบเช่นเดียวกันต่อลุ่มน้ำกก
เหมืองแร่แรร์เอิรธในเมืองคำที่ปล่อยน้ำเสียลงสู่ลำน้ำขาว (Nam Khao stream) ซึ่งไหลลงไปยัง แม่น้ำคาน (Nam Khan River) และไหลต่อลงไปยังแม่น้ำโขงที่หลวงพระบาง ในเดือนเมษายน 2568 มีการปักหมุดชื่อ “ไชน่า อินเวสเมนต์” ในแผนที่ของ Google Earth เพื่อแสดง ที่ตั้งของบริษัทไชนาอินเวสเมนต์ไมนิ่งจำกัด (China Investment Mining Company) และเป็นแหล่งแร่แรร์เอิร์ธ ใกล้กับเมืองคำ แต่ต่อมาได้มีการนำหมุดดังกล่าวออกไปแล้ว