เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2568 นายอาวีระ ภัคมาตร์ ผู้อำนวยการสำนักสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1(สคพ.1) เชียงใหม่ ได้ให้สัมภาษณ์ถึงผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำสาละวินช่วงที่ไหลผ่าน อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน ของศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่(มช.) พบว่ามีสารหนูสูงกว่ามาตรฐาน 5 เท่า ว่า ในส่วนของ สคพ.1 มีแผนที่จะตรวจคุณภาพน้ำแม่น้ำสาละวินในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน โดยในอดีตได้เคยลงพื้นที่ตรวจคุณภาพน้ำแม่น้ำสาละวินมาแล้ว อย่างไรก็ตามเนื่องจากแม่น้ำสาละวินอยู่แนวชายแดนและมีหมู่บ้านจำนวนไม่มากและเป็นเขตภูเขาสูง แตกต่างจากแม่น้ำโขง ทำให้ไม่ได้มีการพูดถึงกันมากนัก
นส.ลาหมื่อทอ ดั่งแดนวิมาน เยาวชนอนุรักษ์แม่น้ำสาละวิน จากบ้านท่าตาฝั่ง อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน กล่าวว่าตนเพิ่งได้ไปแลกเปลี่ยนกับชุมชนแม่น้ำกกซึ่งได้รับผลกระทบจากเหมืองแร่ พอเดินทางกลับมาเห็นข่าวว่าแม่น้ำสาละวินก็ปนเปื้อน รู้สึกตกใจและโกรธ
“ตอนนี้อยากให้ประชาชนริมสาละวินได้ทราบข่าวสาร เพราะวันนี้เด็กๆ ยังเล่นน้ำ ชาวบ้านยังใช้แม่น้ำในการดำรงชีวิต ชาวประมงยังหาปลา อยากให้หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องลงมาตรวจให้ชัดเจนและขอให้มีคำแนะนำให้ชาวบ้าน ว่าจะสามารถเฝ้าระวังและสามารถป้องกันตนเองได้อย่างไร มารู้ว่าน้ำสาละวินตอนนี้ไม่เหมือนเมื่อก่อนแล้ว ทั้งโกรธและตกใจ เราลุกขึ้นมาปกป้องแม่น้ำ เราไม่อยากให้มีการสร้างเขื่อน แต่กลับมีการทำลายแม่น้ำอีกแบบ” เยาวชนสาละวินกล่าว
ด้านนายพอล เส่ง ทวา นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมชาวกะเหรี่ยง รัฐกะเหรี่ยง ประเทศพม่า ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้เกิดพื้นที่อนุรักษ์อุทยานสันติภาพสาละวิน (Salween Peace Park) ในพื้นที่ลุ่มน้ำสาละวินพรมแดนไทย-พม่า ตรงข้าม จ.แม่ฮ่องสอน กล่าวว่าตนรู้สึกเป็นห่วงมาก รู้ว่าน้ำปนเปื้อนสารโลหะหนักถึง 5 เท่า แต่ไม่แน่ใจว่าจะแจ้งประชาชนได้อย่างไร จะป้องกันตนเองหรือจะกรองน้ำใช้ได้อย่างไร ประชาชนในรัฐกะเหรี่ยงจะอยู่อย่างไรให้ไม่เสี่ยงต่อสุขภาพมากเกินไป ขณะนี้ต้องพึ่งพาการศึกษาและการตรวจจากฝั่งไทย และการแนะนำ เรามีความรู้น้อยมากว่าเหมืองเหล่านี้มีแหล่งอยู่ที่ไหนบ้าง“เราไม่รู้ว่าการปนเปื้อนนี้มาจากลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวินที่ไหนบ้าง จากเขตว้าในรัฐฉาน หรือมีแหล่งแร่ที่อื่นอีกหรือไม่ ตามลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวินที่ไหลลงมาสู่แม่น้ำสายหลัก เรายังไม่ทราบชัดเจนว่ามาจากเหมืองหรืออะไร หรือมาจากจีน หรือฝั่งไหน ต้องหาข้อมูล และเราอยากให้มีการตรวจคุณภาพน้ำทันทีหากเป็นไปได้ สาละวินเป็นแม่น้ำที่ยาวมาก ผ่านหลายเขตที่ซับซ้อน เราไม่สามารถเข้าถึงพื้นที่ได้ เป็นเรื่องละเอียดอ่อน” พอล กล่าว
“เราไม่รู้ว่าการปนเปื้อนนี้มาจากลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวินที่ไหนบ้าง จากเขตว้าในรัฐฉาน หรือมีแหล่งแร่ที่อื่นอีกหรือไม่ ตามลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวินที่ไหลลงมาสู่แม่น้ำสายหลัก เรายังไม่ทราบชัดเจนว่ามาจากเหมืองหรืออะไร หรือมาจากจีน หรือฝั่งไหน ต้องหาข้อมูล และเราอยากให้มีการตรวจคุณภาพน้ำทันทีหากเป็นไปได้ สาละวินเป็นแม่น้ำที่ยาวมาก ผ่านหลายเขตที่ซับซ้อน เราไม่สามารถเข้าถึงพื้นที่ได้ เป็นเรื่องละเอียดอ่อน” พอล กล่าว