เมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2568 ที่ทำเนียบรัฐบาล กลุ่มนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเครือข่ายประชาชนผู้เป็นเจ้าของแร่ และคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.) จัดกิจกรรม “Thailand Is Not Yours: ปฏิบัติการหยุดดีลลับแร่ธาตุสำคัญ MOU ไทย–สหรัฐ” และยื่นหนังสือถึงนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพื่อคัดค้านบันทึกความเข้าใจว่าด้วยความร่วมมือด้านห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุสำคัญระหว่างรัฐบาลไทย–สหรัฐฯ (MOU แร่ธาตุสำคัญ) ซึ่งลงนามเมื่อ 26 ตุลาคม 2568 ระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 47 ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย
ทั้งนี้กลุ่มผู้ชุมนุมจัดการแสดงละครสั้นชื่อ “สิ่งที่ซ่อนเร้นใน MOU” เพื่อสะท้อนผลกระทบของ MOU ฉบับนี้ ไม่เพียงจำกัดอยู่ที่แร่แร่เอิร์ธที่ถูกพูดถึงอย่างเป็นทางการ แต่ยัง มีแร่สำคัญอีกจำนวนมากที่ถูกซ่อนอยู่ใน MOU เช่น แร่โปแตชในด่านขุนทด จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งกำลังก่อผลกระทบอย่างหนักในพื้นที่และในช่วงท้ายได้มีการแสดงเชิงสัญลักษณ์ด้วยการ ฉีกเอกสาร MOU กลางพื้นที่ชุมนุม เพื่อยืนยันการปฏิเสธข้อตกลงดังกล่าวอย่างสิ้นเชิง
นายเลิศศักดิ์ คำคงศักดิ์ ประธาน กป.อพช. และ สุภาภรณ์ มาลัยลอย ตัวแทนเครือข่ายประชาชนผู้เป็นเจ้าของแร่ ร่วมกันอ่านแถลงการณ์โดยระบุว่า แม้รัฐบาลไทยอ้างว่า MOU ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายระหว่างประเทศ แต่เนื้อหาใน MOU เป็นข้อตกลงที่มีผลผูกพันต่อรัฐบาลไทยโดยตรง เพราะกำหนดให้ต้องขับเคลื่อนความร่วมมือและกา
รลงทุนในห่วงโซ่อุตสาหกรรมแร่ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายน้ำ เป็นเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ว่าต้องปฏิบัติตาม
เครือข่ายฯ ระบุว่า การลงนามที่เกิดขึ้นในการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 47 นั้น ดำเนินการอย่างลับ ๆ และก่อนหน้านั้น ครม.นัดพิเศษวันที่ 23 ตุลาคม 2568 ก็มีเพียงนายกฯ รองนายกฯ และรัฐมนตรี 7 กระทรวงเข้าร่วมเพื่ออนุมัติ ทั้งที่เป็นเรื่องซึ่งกระทบต่อประชาชนและประเทศอย่างกว้างขวาง ควรดำเนินการอย่างโปร่งใส โดยพ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 ซึ่งจะถูกใช้เป็นกฎหมายรองรับ MOU มีลักษณะ “อำนาจสูง ความรับผิดชอบต่ำ” เพราะรวมศูนย์อำนาจรัฐและทุน แต่กลไกตรวจสอบอ่อนแอ จึงทำให้ประเทศไทยไม่เคยมีเหมืองแร่ใดที่แก้ปัญหาผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพประชาชนได้ อุตสาหกรรมเหมืองแร่ไทยทั้งหมดเป็นอุตสาหกรรมสกปรกโดยโครงสร้าง
“การสำรวจแร่ การทำเหมือง การแต่งแร่ การทำให้บริสุทธิ์ ผลิตแม่เหล็กความเข้มสูง การผลิตผลิตภัณฑ์อื่น ๆการรีไซเคิล กระบวนการเหล่านี้จะทำให้ ประเทศไทยกลายเป็นแหล่งสะสมสารพิษรุนแรง ตลอดห่วงโซ่อุตสาหกรรมแร่ ผลคือประเทศไทยจะได้ผลกระทบ แต่สหรัฐฯ จะได้ประโยชน์สูงสุด โดยย้ายอุตสาหกรรมสกปรกออกนอกแผ่นดินของตน ไม่ต้องแบกรับต้นทุนใด ๆเครือข่ายฯ จึงเรียกร้องให้ รัฐบาลไทยยกเลิก MOU ฉบับนี้ทันที”แถลงการณ์ระบุ
