เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2569 สำนักข่าว Khit Thit Media และสำนักข่าว Irrawaddy รายงานว่า ทางการพม่าได้ประกาศว่าจะปล่อยตัวนักโทษจำนวน 6,134 คนจากเรือนจำทั่วประเทศในวันนี้ เนื่องในวันได้รับเอกราชจากอังกฤษครบรอบ 78 ปี ในจำนวนนี้มีนักโทษชาวต่างชาติจำนวน 52 คน ที่จะได้รับการปล่อยตัวและถูกเนรเทศจากพม่า
มีรายงานว่า นางหมวยซาน อดีตนางแบบชื่อดังของพม่า ได้รับการปล่อยตัวในแผนนิรโทษกรรมครั้งนี้ด้วย ซึ่งก่อนหน้านี้เธอถูกตัดสินจำคุกเป็นเวลา 6 ปีเมื่อปี 2565 ในข้อหาทำลายวัฒนธรรมและศักดิ์ศรี จากการโพสต์ภาพและวิดีโอภาพเซ็กซี่เผยแพร่ทางสื่อออนไลน์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่เป็นที่แน่ชัดในทันทีว่า นักโทษที่ได้รับการปล่อยตัวในครั้งนี้จะรวมถึงนักโทษการเมืองหลายพันคนที่ถูกจำคุกเพราะต่อต้านการปกครองของกองทัพพม่าหรือไม่
ทั้งนี้การนิรโทษกรรมครั้งนี้เกิดขึ้นในขณะที่กองทัพพม่า ซึ่งยึดอำนาจในการรัฐประหารเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2564 กำลังดำเนินการจัดการเลือกตั้ง ซึ่งนักวิจารณ์กล่าวว่าเป็นการเลือกตั้งที่ออกแบบมาเพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับระบอบการปกครองของกองทัพพม่าเท่านั้น
ด้านสำนักข่าว DVB รายงานว่า ที่เรือนจำอินเส่ง ในกรุงย่างกุ้ง ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการคุมขังนักโทษทางการเมือง ต่างมีญาติของนักโทษมารวมตัวกันที่ประตูเรือนจำตั้งแต่เช้าตรู่ของวันนี้ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีสัญญาณใดๆว่าจะมีการปล่อยตัวอดีตผู้นำประเทศอย่าง นางอองซาน ซูจี ผู้ซึ่งถูกโค่นล้มอำนาจในการรัฐประหารเมื่อปี 2564 และถูกคุมขังโดยแทบไม่มีการติดต่อกับโลกภายนอกนับตั้งแต่รัฐประหาร
มีรายงานว่า มีการลดหย่อนโทษให้นักโทษ ยกเว้นผู้ที่ถูกตัดสินว่ามีความผิดในข้อหาร้ายแรง เช่น ฆาตกรรมและข่มขืน หรือผู้ที่ถูกจำคุกในข้อหาต่างๆ ภายใต้กฎหมายความมั่นคงอื่นๆ โดยเงื่อนไขการปล่อยตัวได้ระบุว่า หากผู้ต้องขังที่ได้รับนิรโทษกรรมละเมิดกฎหมายอีกครั้ง จะต้องรับโทษจำคุกตามระยะเวลาที่เหลืออยู่ของโทษเดิม นอกเหนือจากโทษใหม่ใดๆ ที่ได้รับ การนิรโทษกรรมในพม่า ซึ่งเกิดขึ้นเป็นเรื่องปกติในวันหยุดและโอกาสสำคัญอื่นๆ ในพม่า โดยการปล่อยตัวนักโทษครั้งล่าสุด เริ่มขึ้นในวันนี้และคาดว่าจะใช้เวลาหลายวันจึงจะเสร็จสิ้น
ทั้งนี้จากข้อมูลของสมาคมช่วยเหลือนักโทษทางการเมือง (According to the Assistance Association for Political Prisoners – AAPP) ซึ่งเป็นองค์กรอิสระที่รวบรวมตัวเลขการจับกุมและผู้เสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งทางการเมืองในพม่า พบว่าข้อมูลล่าสุดเมื่อวันที่ 30 ธันวาคมที่ผ่านมา มีผู้ต้องขังทางการเมืองมากกว่า 22,000 คน รวมทั้งนางซูจี ยังคงถูกควบคุมตัวอยู่ นักโทษทางการเมืองหลายคนในพม่าถูกตั้งข้อหาปลุกปั่น ซึ่งเป็นข้อหาที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในการจับกุมผู้ที่วิพากษ์วิจารณ์กองทัพ โดยมีโทษจำคุกสูงสุด 3 ปี ขณะที่นางซูจี วัย 80 ปี กำลังรับโทษจำคุก 27 ปี
ทั้งนี้ พม่าตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และได้รับเอกราชคืนจากอังกฤษในวันที่ 4 มกราคม 2491 ขณะที่วันครบรอบดังกล่าวได้รับการรำลึกในกรุงเนปีดอว์ด้วยพิธีเชิญธงขึ้นสู่ยอดเสาที่ศาลาว่าการเมืองในวันที่ 4 มกราคม 2569
