เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2569 นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ให้สัมภาษณ์ถึงผลตรวจตะกอนดินของกรมควบคุมมลพิษ(คพ.)พบสารหนูในแม่น้ำโขงบริเวณสามเหลี่ยมทองคำ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย พุ่งขึ้นถึง 296 มก./กก.ซึ่งเป็นอันตรายร้ายแรงต่อสัตว์หน้าดิน ว่าได้นัดหารือกับนักวิชาการและผู้ที่เกี่ยวข้องเพื่อ ติดตามสถานการณ์วิเคราะห์ตัวแบบและข้อมูลหา เบื้องต้นคุยกับนักวิชาการบางคนบอกว่า ค่าสารหนูที่เพิ่มสูงขึ้นนั้น ไม่มีผลกระทบโดยตรงกับมนุษย์ เพียงแต่ส่งผลกับสัตว์หน้าดินและห่วงโซ่อาหาร
รองผู้ว่าราชการฯกล่าวว่า ตอนนี้ได้หารือกับสำนักสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ(สคพ.) 1 เพราะอยากให้มีการตรวจสอบสารโลหะหนักในแม่น้ำโขงตั้งแต่เชียงแสนไปจนถึง อ.เวียงแก่น
ดร.ชานัน ติรณะรัต ผู้อำนวยการกองจัดการคุณภาพน้ำ คพ. กล่าวว่า ผลการตรวจสอบที่คพ.ติดตามมาตลอดนั้น ทั้งคุณภาพน้ำและตะกอนดินซึ่งคุณภาพน้ำในช่วงฤดูแล้งพบสารโลหะหนักสูงกว่าเพราะเป็นไปได้ว่าปริมาณน้ำน้อย ส่วนการตรวจตะกอนดินครั้งล่าสุดพบสารโลหะหนักทั้งตัวแม่น้ำกกและแม่น้ำโขงเพิ่มสูงขึ้นโดยเฉพาะแม่น้ำโขงสูงมาก เราตั้งข้อสังเกตว่า อาจจะมาจากต้นน้ำในทางประเทศลาวหรือไม่ เพราะเมื่อผลตรวจในแม่น้ำรวกพบสารหนูอยู่ในช่วง 35-36 มก./กก. เกินมาตรฐานไม่มาก แต่ในจุดแม่น้ำโขงบริเวณสามเหลี่ยมทองคำกลับดีดขึ้น 296 มก./กก. ซึ่งตอนนี้ได้สั่งการให้ทีมพื้นที่เข้าไปดูอีกครั้ง
“ปกติสารหนูแขวนลอยมากับน้ำ พอต้นฤดูฝนตะกอนฟุ้งทำให้ค่าสูง สิ่งที่เรากังวล เราก็แจ้งเตือนประชาชน ควรระมัดระวังเรื่องการบริโภคสัตว์หน้าดิน เช่น หอย กุ้ง ปลา อย่าบริโภคเครื่องใน หรือกินสัตว์น้ำซ้ำๆ แม้ที่ผ่านมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องอาหารและพืชผักได้ตรวจสอบอย่างต่อเนื่องและพบว่ามีค่าไม่เกินมาตรฐาน แต่เราคิดว่าหากหลีกเลี่ยงได้ก็ควรหลีกเลี่ยง และควรหลีกเลี่ยงการบริโภคสัตว์น้ำซ้ำๆ”ดร.ชานัน กล่าว
ผู้สื่อข่าวถามว่าต้องประสานขอตรวจน้ำจากฝั่งลาวหรือไม่ นายชานัน กล่าวว่า ทางคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงหรือเอ็มอาร์ซีได้ดำเนินการในเรื่องนี้อยู่ อย่างไรก็ตามในวันที่ 17 เมษายน กระทรวงการต่างประเทศได้นัดประชุมเกี่ยวกับพม่าซึ่งรวมถึงเรื่องมลพิษข้ามแดนจากเมียนม่าด้วย
“ตอนนี้มลพิษมาหลายทาง แม่น้ำโขงจากประเทศเมียนม่าและลาว ส่วนแม่น้ำกกและแม่น้ำสายมาจากเมียนม่า เราต้องเฝ้าระวัง ซึ่งคพ.มีการแจ้งเตือนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง เพราะมีคณะทำงานที่คอยติดตามเรื่องนี้”ดร.ชานัน กล่าว
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า จุดสูบน้ำดิบของการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงแสน ตั้งอยู่ห่างจากจุดบรรจบแม่น้ำรวกกับแม่น้ำโขงหรือสามเหลี่ยมทองคำ ประมาณ 6 กิโลเมตรโดยสคพ.1 ตรวจพบค่าสารหนูสูงถึง 296 มก./กก. ทำให้หลายฝ่ายกังวลถึงผลกระทบต่อการทำน้ำประปา โดยน.ส.ปณิชา ปลอดภัย หัวหน้างานควบคุมคุณภาพน้ำ 2 กปภ.เขต 9 กล่าวถึง มาตรการรับมือและความมั่นใจในกระบวนการผลิตของ กปภ. ว่า ปกติ กปภ. จะดำเนินการตรวจวิเคราะห์สารหนูทั้ง 2 รูปแบบ คือ อาร์เซเนต (Arsenate: As V) มักพบเป็นส่วนใหญ่ มีคุณสมบัติตกตะกอน และ อาร์เซไนต์ (Arsenite: As III) รูปแบบที่ละลายในน้ำ ซึ่ง กปภ.มีการปรับปรุงระบบการผลิต ให้รองรับปัญหาที่เกิดขึ้นเรียบร้อยแล้ว
น.ส.ปณิชา กล่าวว่า จากสถิติข้อมูลคุณภาพน้ำดิบของแม่น้ำโขง กปภ.สาขาแม่สาย หน่วยบริการเชียงแสน ค่าสารหนูสูงสุดในเดือนมิถุนายน 2568 อยู่ที่ 0.03 มก./ล. ขณะที่ในเดือนมกราคม 2569 อยู่ที่ 0.022 มก./ล ซึ่งการปรับปรุงกระบวนการผลิตน้ำประปา สามารถควบคุมสารหนูให้อยู่ในมาตรฐานไม่เกิน 0.01 มก./ล. ได้ ทั้งนี้ กปภ.มีความมั่นใจว่าระบบผลิตน้ำประปาสามารถกำจัดโลหะหนักได้อย่างมีประสิทธิภาพ ยืนยันได้จาก กปภ.สาขาแม่สาย แม่ข่ายแม่สาย ที่พบค่าสารหนูสูงสุด 0.067 มก./ล กำจัดแล้วลดเหลือเพียง 0.0033 มก./ล. ซึ่งปลอดภัยตามมาตรฐาน และแม้แต่ปริมาณโลหะหนักละลายน้ำสูงกว่าที่ผ่านมาโดยกระบวนการทางเคมีสามารถกรองได้อยู่แล้ว
หัวหน้างานควบคุมคุณภาพน้ำฯ กล่าวว่า เป้าหมายของ กปภ.น้ำประปาต้องมีค่าโลหะหนักได้มาตรฐาน หลังมีรายงานการปนเปื้อน กปภ. ได้เพิ่มความเข้มงวดในทุกมิติ ด้านการปฏิบัติงาน กำหนดให้เจ้าหน้าที่รายงานผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำอย่างละเอียดทุกขั้นตอนเป็นประจำทุกวัน การจัดการตะกอน โดยตะกอนที่เกิดจากกระบวนการผลิตที่มีสารปนเปื้อนยังถูกกักเก็บไว้ และกำลังอยู่ระหว่างการหารือเพื่อกำหนดวิธีการกำจัดอย่างถูกตามหลักความปลอดภัย และการปรับระบบสูบน้ำ หัวสูบน้ำดิบ ซึ่งปกติอยู่ใกล้ท้องน้ำลึก ได้ถูกปรับระดับความสูงให้เหมาะสมเพื่อหลีกเลี่ยงการดูดตะกอนก้นน้ำเข้าสู่ระบบ กปภ. ได้เพิ่มความถี่ในการบำรุงรักษาระบบ โดยล้างถังเก็บน้ำและถังตกตะกอนถี่ขึ้นเมื่อพบปริมาณตะกอนสูง มีการล้างและฟื้นฟูประสิทธิภาพสารกรองสม่ำเสมอ เพื่อให้การดักจับโลหะหนักมีประสิทธิภาพสูงสุด
“เราเลือกใช้สารเคมีที่เหมาะสมเพื่อแยกโลหะหนักที่ละลายน้ำออกจากน้ำประปา โดยเน้นความพอดีภายใต้การควบคุมที่เคร่งครัด นอกจากการส่งตรวจตัวอย่างน้ำในห้องปฏิบัติการ 2 ครั้งต่อเดือนโดยมีการตรวจค่าโลหะหนักจากฝ่ายผลิตด้วย เป็นการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำดิบ และน้ำในระบบผลิตประจำวัน และ กปภ.แต่ละสาขาจะต้องรายงานให้ทางห้องแลปเพื่อติดตามผลการควบคุม เพื่อแก้ไขได้ทันทีหากมีความผิดปกติ กปภ.ตระหนักถึงภารกิจส่งมอบน้ำประปา สะอาด ได้มาตรฐาน ให้แก่ผู้ใช้น้ำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระยะนี้ที่มีความกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนโลหะหนักในแหล่งน้ำดิบ ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการเฝ้าระวังกระบวนการผลิตทุกระบบตั้งแต่น้ำดิบ กระบวนการผลิต และการส่งจ่ายน้ำประปา อย่างเคร่งครัด” หัวหน้างานควบคุมคุณภาพน้ำ”น.ส.ปณิชา กล่าว