เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 2569 เพจสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ(สคพ.)ที่ 9 จ.อุดรธานี กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ได้เผยรายงานผลการตรวจคุณภาพน้ำและตะกอนดินในแม่น้ำโขง ซึ่งจัดเก็บตัวอย่างเมื่อวันที่ 23 เมษายน 2569 พบว่า สารหนู (As) แคดเมียม (Cd) ทองแดง (Cu) นิกเกิล (Ni) โครเมียม (Cr) สังกะสี (Zn) ปรอท (Hg) แมงกานีส (Mn) มีค่าเป็นไปตามที่ค่ามาตรฐานกําหนด ตามประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ
ส่วนโลหะหนักในตะกอนดิน ผลการตรวจพบว่า สารหนู บริเวณแก่งคุดคู้ อ.เชียงคาน จ.เลย มีค่า 6.9 มก./กก.และบริเวณบ้านคกงิ้ว ต.ปากตม อ.เชียงคาน จ.เลย มีค่าเท่ากับ 10 มก./กก.ซึ่งเป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินเพื่อปกป้องสัตว์หน้าดิน (กำหนดไว้ไม่เกิน 10 มก./กก.) และบริเวณบ้านดอนไข่ ต.เชียงคาน อ.เชียงคาน จ.เลย ซึ่งเป็นบริเวณที่ปลาแข้ป่วย สารหนูมีค่าเท่ากับ 25 มก./กก. ซึ่งไม่เป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินเพื่อปกป้องสัตว์หน้าดิน แต่เป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ไม่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดินอย่างรุนแรง (กำหนดไว้ไม่เกิน 33 มก./กก.)
เพจของ สคพ.ระบุว่า มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดิน แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้ 1.มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดินเพื่อปกป้องสัตว์หน้าดิน คือระดับความเข้มชั้นสูงสุดของสารอันตรายในตะกอนดินที่สัตว์หน้าดินสามารถอาศัยได้ โดยไม่เกิดอันตรายต่อสัตว์หน้าดินอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งจะส่งผลต่อความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศแหล่งน้ำผิวดินต่อไป 2. มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดินเพื่อปกป้องมนุษย์ผ่านห่วงโซ่อาหาร คือ ระดับความเข้มข้นสูงสุดของสารอันตรายในตะกอนดินที่สะสมและถ่ายทอดสู่สัตว์น้ำผ่านห่วงโซ่อาหารและมนุษย์สามารถรับประทานสัตว์น้ำโดยไม่เกิดอันตรายต่อสุขภาพอนามัยในระยะยาว
ทั้งนี้ สคพ.9 จะดำเนินการเก็บตัวอย่างแม่น้ำโขงในระหว่างวันที่ 11-12 พ.ค. 69 ตามรอบเก็บตัวอย่างต่อไป” เพจสคพ.9 ระบุ
นางกุลญดา ทอนมณี ผู้อำนวยการ สคพ.9 ให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมว่าเรื่องผลตรวจคุณภาพแม่น้ำโขง อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน คือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัม/ลิตร คุณภาพน้ำไม่เกินมาตรฐานก็ใช้ได้ น้ำสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ตามปกติ สำหรับคุณภาพตะกอนดิน มาตรฐานสัตว์หน้าดิน กำหนดไว้เพื่อรักษาสัตว์หน้าดิน ต้องดูที่ปลา ว่าจะสามารถบริโภคได้หรือไม่ ต้องประสานกับประมงจังหวัด ซึ่งไม่ทราบว่าได้ตรวจปลาแล้วหรือไม่ หรือเร็วๆ นี้มีนักวิชาการที่เอาปลาไปตรวจ ยังไม่ทราบว่าผลตรวจปลาออกแล้วหรือยัง
ถามว่าโลหะหนักในน้ำโขงบริเวณนี้เกี่ยวกับความขุ่นหรือไม่ นางกุลญดากล่าวว่า ช่วงน้ำไหลเชี่ยว ตะกอนสีแดง จะพบว่าค่าสารหนูสูง จึงเข้าใจว่าสารหนูอยู่ในตะกอน ซึ่งทางสคพ.9 ได้ติดตามสถานการณ์อย่างสม่ำเสมอ
ผศ.ว่าน วิริยา ผู้ช่วยหัวหน้าศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่(มช.)
กล่าวว่า การตรวจพบสารหนูในตะกอนดิน 25 มก./กก. ในบางจุดซึ่งอยู่ในช่วงเกินค่าความปลอดภัยของสัตว์หน้าดิน แต่ยังไม่ถึงขั้นอันตรายร้ายแรงต่อสัตว์หน้าดิน แต่ควรเริ่มกังวลใจเพราะเป็นค่าที่ปริ่ม ที่สำคัญอย่าลืมว่าก่อนหน้านี้ได้มีการพบปลาแข้ป่วยที่บริเวณนี้ซึ่งเชื่อว่า มีความสัมพันธ์กันในห่วงโซ่อาหารเพราะปลาที่หากินหน้าดินสะสมสารพิษเหล่านี้ และปลาแข้ตัวที่ป่วยซึ่งพบพยาธินั้น อาจเป็นเพราะมีภูมิคุ้มกันต่ำเมื่อได้รับสารโลหะหนักทำให้สัตว์อ่อนแอลง