เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2569 บริเวณริมแม่น้ำกก บ้านผาขวาง ต.แม่ยาว อ.เมือง จ.เชียงราย มีการจัดกิจกรรมโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการและการวาดทิวทัศน์แม่น้ำกก เพื่อรณรงค์รักษ์สิ่งแวดล้อม: กรณีผลกระทบจากเหมืองแร่แรร์เอิร์ธต่อแม่น้ำกก สาย รวก และโขง โดยมีศิลปิน ผู้แทนมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา(พชภ.) นักสร้างสรรค์งานศิลปะ ประชาชนผู้สนใจ ตลอดจนนักศึกษาชั้นปีที่ 2 สาขาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เข้าร่วมวาดภาพและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์สิ่งแวดล้อมกันอย่างคึกคัก ซึ่งบรรยากาศเต็มไปด้วยความสนุกและความร่วมมือของผู้คนจากหลากหลายวัยที่ใช้ผลงานศิลปะเป็นกระบอกเสียงสะท้อนความห่วงใยต่อแม่น้ำกก
ดร.จักรกริช ฉิมนอก อาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และศิลปินผู้จัดงาน กล่าวว่า กิจกรรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญ 2 ประการ คือเพื่อบันทึกความงดงามของทิวทัศน์ริมน้ำที่กำลังจะสูญหายไปและเพื่อเป็นสื่อกลางในการสะท้อนปัญหาของแม่น้ำกกผ่านมุมมองทางศิลปะ เพื่อให้ผู้ที่สนใจและสังคมได้รับทราบข้อมูลในมิติที่งดงามทว่าแฝงไปด้วยวิกฤต
ดร.จักรกริช กล่าวว่าแม้การฟื้นฟูระบบนิเวศต้องใช้เวลา แต่สิ่งที่ประชาชนอยากเห็นเร่งด่วนคือนโยบายและแผนงานที่ชัดเจนจากภาครัฐในการแก้ปัญหา ทั้งในแง่การดูแลวิถีชีวิตประชาชน การท่องเที่ยว และการเกษตร ซึ่งแนวทางการสร้างเขื่อนหรือฝายดักตะกอนที่หน่วยงานรัฐบางแห่งพยายามผลักดันเป็นการแก้ปัญหาที่ไม่ตรงจุดและเสี่ยงสร้างปัญหาใหม่ซ้ำเติมพื้นที่
“การแก้ปัญหาที่ตรงจุดคือภาครัฐต้องเปิดเจรจา (เรื่องผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ที่ไร้การควบคุม) กับประเทศเพื่อนบ้านหรือกลุ่มกองกำลัง และรัฐบาลต้องเปิดเผยข้อมูลอย่างสมบูรณ์ เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงและรับรู้ว่าปัญหาเกิดจากอะไร เพื่อร่วมกันหาทางออกที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนน้อยที่สุด”ดร.จักกริช กล่าว
ศิลปินผู้จัดงานกล่าวด้วยว่า สำหรับผลงานภาพวาดทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมนี้ จะถูกรวบรวมและนำไปจัดแสดงในนิทรรศการ Art Documentary Exhibition ในช่วงเดือนตุลาคม ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เพื่อถ่ายทอดเหตุการณ์การทำงานของเครือข่าย รวมถึงสะท้อนภัยพิบัติที่เกิดขึ้นในพื้นที่ชายขอบและขับเคลื่อนให้เกิดการหาทางออกร่วมกันจากหลายฝ่าย
“ฝากข้อเรียกร้องถึงภาครัฐ เครือข่ายภาคประชาชนในพื้นที่มีความเข้มแข็ง มีฐานข้อมูลงานวิจัยที่ชี้ชัดอยู่แล้วว่ามีสารพิษหรือตะกอนพิษสะสมอยู่ในแม่น้ำมากน้อยเพียงใด จึงอยากให้ภาครัฐเปิดใจรับฟังและนำข้อมูลเหล่านี้ไปใช้ประโยชน์ ปัญหานี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกระทรวงใดกระทรวงหนึ่ง เพราะเรื่องของแม่น้ำกกสัมพันธ์กับวิถีชีวิตผู้คนในหลายมิติ ทั้งด้านวัฒนธรรม เกษตรกรรม และการท่องเที่ยว ซึ่งต้องการการแก้ไขปัญหาแบบบูรณาการร่วมกันทุกภาคส่วนอย่างแท้จริง”อาจารย์และศิลปินผู้นี้ กล่าว
Freedom ศิลปินชาวแคนาดา ซึ่งเข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ กล่าวว่าเชียงรายเป็นจังหวัดที่เขาและครอบครัวรัก และได้รู้จักเพื่อนชาวเชียงรายที่ถ่ายทอดเรื่องราวของแม่น้ำกกให้รับฟัง จึงรู้สึกเสียใจอย่างยิ่งเมื่อทราบว่ามีการปล่อยสารพิษลงสู่แม่น้ำ
“ทุกครั้งที่ฉันมาเชียงราย ฉันและครอบครัวมีความสุขมากที่ได้อยู่ที่นี่ ฉันได้รู้จักเพื่อนหลายคน พวกเขาเล่าเรื่องแม่น้ำสายนี้ให้ฟัง ฉันรู้สึกเสียใจมากที่บริษัทขนาดใหญ่บางแห่งปล่อยสารพิษลงสู่แม่น้ำ มันเป็นสิ่งที่ไม่ดี และไม่ควรเกิดขึ้นเลย” ศิลปินต่างชาติ กล่าว
เขากล่าวเพิ่มเติมว่า กิจกรรมศิลปะในครั้งนี้ไม่ใช่เพียงการวาดภาพ แต่เป็นการร่วมกันฟื้นฟูความหวังผ่านงานศิลป์และเสียงดนตรี เพื่อส่งต่อความปรารถนาที่จะเห็นแม่น้ำกกกลับมาสะอาดและปลอดภัยอีกครั้ง
“ศิลปะเป็นภาษาสากลที่ทำให้ผู้คนตระหนักว่าการสร้างมลพิษไม่เคยส่งผลดีต่อผู้คน ธรรมชาติ หรือประเทศชาติ อยากฝากข้อคิดถึงผู้ประกอบการและนักลงทุนต่างชาติว่า หากเข้ามาดำเนินธุรกิจในประเทศไทย ควรเคารพสิ่งแวดล้อม เคารพประชาชน และเคารพธรรมชาติ บริษัทที่ยังคงทำลายสิ่งแวดล้อมควรถูกสั่งปิดกิจการ เพราะเรื่องแบบนี้ไม่ควรเกิดขึ้นอีก ”ศิลปินชาวแคนาดา กล่าว
ด้านประชาชนชาวเชียงรายและเยาวชนที่มาร่วมกิจกรรม ต่างสะท้อนถึงกิจกรรมครั้งนี้ในทำนองเดียวกันว่า เป็นประโยชน์และสร้างความสนุกสาน และทำให้ได้เห็นวิกฤตของแม่น้ำกกที่กำลังทวีความรุนแรงขึ้นโดยเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หรือเป็นเพียงปัญหาของคนในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งอีกต่อไป แต่ได้ยกระดับกลายเป็นปัญหาร่วมระหว่างประเทศที่ทุกภาคส่วนต้องหันมาร่วมมือกันแก้ไขอย่างจริงจัง
ข้อเรียกร้องจากคนรุ่นใหม่ในครั้งนี้ เป็นการส่งสัญญาณตรงถึงรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้เร่งเข้ามาตรวจสอบ ควบคุมปัญหาสารพิษปนเปื้อน และมีมาตรการเยียวยาดูแลสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างเด็กนักเรียนและเยาวชนในพื้นที่ชายขอบ ก่อนที่ผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมจะทำลายอนาคตของชุมชนไปมากกว่านี้
นายคิม ตัวแทนคนรุ่นใหม่ที่เข้าร่วมกิจกรรมริมแม่น้ำกก กล่าวว่าข้อเรียกร้องจากคนรุ่นใหม่คือต้องการส่งสัญญาณตรงถึงรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้เร่งเข้ามาตรวจสอบ ควบคุมปัญหาสารพิษปนเปื้อน และมีมาตรการเยียวยาดูแลสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างเด็กนักเรียนและเยาวชนในพื้นที่ริมแม่น้ำ ก่อนที่ผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมจะทำลายอนาคตของชุมชนไปมากกว่านี้