เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2569 ณ โรงเรียนแม่ยาววิทยา จังหวัดเชียงราย “ครูแดง” เตือนใจ ดีเทศน์ กรรมการผู้ก่อตั้งมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) และกรรมการสภามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่มูลนิธิพชภ. เข้าร่วมกิจกรรมโครงการถ่ายทอดความรู้เรื่อง “อันตรายของสารหนูต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม” ซึ่งร่วมจัดโดยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี KMUTT Social Lab
นายณัฐพงษ์ กรุณาบุญสิริสิน วิทยากรกล่าวว่าวัตถุประสงค์ของกิจกรรมคือการสื่อสารวิทยาศาสตร์ ถ่ายทอดให้เด็กนักเรียนเข้าใจประเด็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่กำลังเกิดขึ้นในพื้นที่ โดยเฉพาะสถานการณ์การปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำกก ซึ่งชุมชนและบ้านของนักเรียนจำนวนมากตั้งอยู่ใกล้ลำน้ำและได้รับผลกระทบโดยตรง
นายชานุ วิภาพันธ์ วิทยากรอธิบายว่า “สารหนู” หรือ อาร์เซนิก (Arsenic) ซึ่งมีสัญลักษณ์ทางเคมี As เป็นธาตุที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ พบได้ในชั้นเปลือกโลก ดิน และหิน ก่อนจะอธิบายคุณสมบัติสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพหากได้รับในปริมาณมากเกินไป
“สาเหตุหลัก คือ การเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ซึ่งพบในชั้นหินและชั้นเปลือกโลก และอีกสาเหตุคือกิจกรรมของมนุษย์ ที่อาจทำให้สารหนูถูกปลดปล่อยสู่สิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะกิจกรรมการทำเหมืองแร่และการสกัดแร่ ซึ่งเป็นประเด็นที่เชื่อมโยงกับสถานการณ์ในพื้นที่ภาคเหนือ และแม่น้ำกกที่อยู่ใกล้ชุมชนของเด็กๆ ก็กำลังได้รับผลกระทบจากการปนเปื้อนของสารหนู ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการทำเหมืองและการสกัดแร่ในพื้นที่ต้นน้ำ ทำให้เรื่องสารหนูไม่ใช่เพียงความรู้ในตำรา แต่เป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นใกล้ตัวและส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของคนในชุมชน” วิทยากรกล่าว
นางสาวจุฑามาศ ราชประสิทธิ์ เจ้าหน้าที่อาวุโสมูลนิธิพชภ. กล่าวว่าความร่วมมือระหว่างพชภ.และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการรับรู้และความเข้าใจของเด็กและเยาวชนเกี่ยวกับอันตรายของสารหนูและผลกระทบจากการปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมที่กำลังเป็นวิกฤตอยู่ในขณะนี้ ซึ่งกรมควบคุมมลพิษ ได้ตรวจคุณภาพน้ำผิวดินแม่น้ำกก สาย และแม่น้ำโขง พบสารโลหะหนักที่เป็นพิษเกินค่ามาตรฐานที่กำหนดโดยองค์การอนามัยโลกต่อเนื่องกว่า 20 ครั้ง
นางสาวนาอื่อ แสงทอง ชาวลาหู่บ้านพนาสวรรค์ หมู่ที่ 3 ต.แม่ยาว อ.เมืองเชียงราย นักเรียนชั้น มัธยมปีที่ 3 โรงเรียนผาขวางวิทยา ซึ่งเข้าร่วมในกิจกรรมถ่ายทอดความรู้ อันตรายของสารหนู ฯ กล่าวว่า กิจกรรมในวันนี้ทำให้เห็นความเชื่อมโยงของสารหนูในธรรมชาติ และจากมนุษย์ สาระที่เคยเรียนจากห้องเรียนเป็นทฤษฎีที่ครูได้สอนทางหลักการวิทยาศาสตร์ แต่สาระที่ได้จากการจัดกิจกรรมนี้เป็นสิ่งที่หนักแน่นมาก และตนมีความสนใจเรียนด้านวิทยาศาสตร์ เพื่อจะมาช่วยแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในชุมชนชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ริมน้ำกก