เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2569 เว็บไซต์สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ(สคพ.)1 เชียงใหม่ กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) รายงานผลการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและตะกอนดินในแม่น้ำสาละวินและลำน้ำสาขา จังหวัดแม่ฮ่องสอน ครั้งที่ 5 ซึ่งดำเนินการระหว่างวันที่ 23–26 มิถุนายน 2569 โดยคุณภาพน้ำพบสารหนู (As) ในแม่น้ำสาละวินตั้งแต่บ้านท่าตาฝั่ง อำเภอแม่สะเรียง ถึงบ้านสบเมย อำเภอสบเมย เกินมาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดินทั้ง 6 จุดตรวจวัดโดยมีค่าสารหนูอยู่ระหว่าง 0.039-0.048 มก./ล.(ค่ามาตรฐานอยู่ที่ 0.001 มก./ล.) คือที่บ้านท่าตาฝั่ง, บริเวณรอยต่อสบเมย-แม่สะเรียง ,ท่าเรือบ้านแม่สามแลบ,หย่อมบ้านปู่ทา,หย่อมบ้านพะละอึและบ้านสบเมย
นอกจากนี้ ยังพบแมงกานีส (Mn) เกินมาตรฐานที่จุดตรวจวัด บ้านหย่อมบ้านปู่ทา หย่อมบ้านพะละอึและบ้านสบเมย โดยมีค่าเท่ากันที่ 1.1 มก./ล. (มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดินกำหนดให้มีแมงกานีสไม่เกิน 1.0 มก./ล.)
ส่วนผลการตรวจวัดในลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวิน พบว่าโลหะหนักส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ยกเว้นจุดตรวจวัดแม่น้ำยวม ซึ่งพบแมงกานีส 1.8 มก./ล. หากต้องการนำน้ำไปอุปโภคหรือบริโภคต้องผ่านการปรับปรุงคุณภาพก่อน และควรหลีกเลี่ยงการทำประมงหรือกิจกรรมทางน้ำในบริเวณที่พบค่าโลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน
สำหรับผลตรวจตะกอนดินทั้ง 6 จุด ตั้งแต่บ้านท่าตาฝั่ง อำเภอแม่สะเรียง ถึงบ้านสบเมย อำเภอสบเมย และลำน้ำสาขา พบสารหนูเกินค่ามาตรฐานทุกจุดตรวจวัด โดยค่าอยู่ในช่วง 54 – 166 มก./กก. (ค่ามาตรฐานสารหนูกำหนดไว้ไม่เกิน 33 มก./กก. ) โดยค่าโลหะหนัก ได้แก่ นิกเกิล สังกะสี ทองแดงและปรอท เกินมาตรฐานระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน
ทั้งนี้ที่บ้านท่าตาฝั่ง ค่าสารหนู 83 มก./กก.,รอยต่อระหว่างพื้นที่สบเมย-แม่สะเรียง ค่าสารหนู 132 มก./กก. นิกเกิล 27 มก./กก. ตะกั่ว 38 มก./กก. สังกะสี 123 มก./กก. ทองแดง 32 มก./กก. ปรอท 0.25 มก./กก.,ท่าเรือหมู่บ้านแม่สามแลบ ค่าสารหนู 121 มก./กก. นิกเกิล 24 มก./กก.,หย่อมบ้านปู่ทา ค่าสารหนู 119 มก./กก. นิกเกิล 28 มก./กก. ตะกั่ว 63 มก./กก. สังกะสี 133 มก./กก. ทองแดง 39 มก./กก. ปรอท 0.38 มก./กก.,หย่อมบ้านพะละอึ ค่าสารหนู 166 มก./กก. นิกเกิล 29 มก./กก. ตะกั่ว 65 มก./กก. สังกะสี 153 มก./กก. ทองแดง 41 มก./กก.และบ้านสบเมย ค่าสารหนู 54 มก./กก.
คพ.ระบุว่า คุณภาพตะกอนดินในลำน้ำสาขา พบสารปนเปื้อนในบางพื้นที่ เกินมาตรฐานระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน (ค่ามาตรฐานฯ สารหนูที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน ไม่เกิน 10 มก./กก. โครเมียม ไม่เกิน 43.4 มก./กก.) โดย แม่น้ำสามแลบ พบค่าสารหนู 17 มก./กก. , แม่น้ำยวม พบค่าสารหนู 17 มก./กก. โครเมียม 50 มก./กก. , แม่น้ำปาย พบค่าสารหนู 16 มก./กก.และแม่น้ำแม่ปอ มีค่าคุณภาพตะกอนดินเป็นไปตามมาตรฐาน
ทั้งนี้คพ.ได้รายงานบทสรุปไว้ว่าได้ดำเนินการติดตามตรวจสอบคุณภาพตะกอนดินอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2568 จนถึงปัจจุบัน โดยผลการตรวจวัดครั้งที่ 5 (เดือนมิถุนายน 2569) พบว่า แม่น้ำสาละวินและลำน้ำสาขายังมีสีน้ำตาลเข้ม ซึ่งผลการตรวจวัดคุณภาพตะกอนดินในแม่น้ำสาละวิน พบว่าโลหะหนักส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดินที่กำหนด ยกเว้นค่าสารหนู (As) ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานในระดับที่เป็นอันตรายต่อสัตว์หน้าดินอย่างรุนแรงทุกจุดตรวจวัด ตั้งแต่บริเวณบ้านท่าตาฝั่ง จนถึงบริเวณบ้านสบเมย โดยมีค่าอยู่ในช่วง 54 – 166 มก./กก.
เว็บไซต์ สคพ.1 ระบุว่า ค่านิกเกิล (Ni)ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน บริเวณรอยต่อระหว่างพื้นที่สบเมย-แม่สะเรียง จนถึงบริเวณหย่อมบ้านพะละอึโดยมีค่าอยู่ในช่วง 24 – 29 มก./กก.และ ค่าตะกั่ว (Pb)ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน บริเวณรอยต่อระหว่างพื้นที่สบเมย-แม่สะเรียง โดยมีค่าอยู่ที่ 38 มก./กก. และบริเวณหย่อมบ้านปู่ทาจนถึงบริเวณหย่อมบ้านพะละอึ โดยมีค่าอยู่ในช่วง 63 – 65 มก./กก.
ค่าสังกะสี (Zn) ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน บริเวณรอยต่อระหว่างสบเมย-แม่สะเรียง โดยมีค่าอยู่ที่ 123 มก./กก. และบริเวณหย่อมบ้านปู่ทา จนถึงบริเวณหย่อมบ้านพะละอึ โดยมีค่าอยู่ในช่วง 133 – 153 มก./กก. ส่วนค่าทองแดง (Cu) ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน บริเวณรอยต่อระหว่างพื้นที่สบเมย-แม่สะเรียง โดยมีค่าอยู่ที่ 32 มก./กก. และบริเวณหย่อมบ้านปู่ทาจนถึงบริเวณหย่อมบ้านพะละอึ โดยมีค่าอยู่ในช่วง39 – 41 มก./กก.
ค่าปรอท (Hg) ซึ่งตรวจพบเกินค่ามาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน บริเวณรอยต่อระหว่างพื้นที่สบเมย-แม่สะเรียง โดยมีค่าอยู่ที่ 0.25 มก./กก.และบริเวณหย่อมบ้านปู่ทา โดยมีค่าอยู่ที่ 0.38 มก./กก.
สำหรับลำน้ำสาขาของแม่น้ำสาละวิน ผลการตรวจวัดพบว่าโลหะหนักส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพตะกอนดินในแหล่งน้ำผิวดินทุกจุดตรวจวัด ยกเว้น แม่น้ำสามแลบซึ่งตรวจพบค่าสารหนู เกินมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน โดยมีค่าอยู่ที่ 17 มก./กก. และแม่น้ำยวม ซึ่งตรวจพบค่าสารหนู
มีค่าอยู่ที่ 17 มก./กก. และค่าโครเมียม มีค่าอยู่ที่ 50 มก./กก.เกินมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน แม่น้ำปายซึ่งตรวจพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานคุณภาพตะกอนดินระดับที่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน โดยมีค่าอยู่ที่ 16 มก./กก.
นายพงษ์พิพัฒน์ มีเบญจมาศ นายกองค์การบริหารส่วนตำบล(อบต.)แม่สามแลบ ให้สัมภาษณ์ว่า
ผลจากการตรวจคุณภาพน้ำและตะกอนดินของแม่น้ำสาละวินทั้ง 5 ครั้ง พบสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานสูงทุกครั้ง ตลอดระยะเวลากว่า 1 ปีที่ผ่านมาชาวบ้านในชุมชนริมฝั่งน้ำสาละวิน ต้องทนอยู่กับความกังวลปัญหาการปนเปื้อนสารโลหะหนักในแม่น้ำสาละวิน ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ การดำรงชีวิต ของประชาชน รวมถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ และสิ่งแวดล้อมในอนาคต แต่รัฐบาลกลับไม่ได้สนใจในการแก้ปัญหาแต่อย่างใด
นายก อบต.แม่สามแลบกล่าวว่า ที่ผ่านมาประชาชนได้เสนอเร่งด่วน ให้มีการจัดหาแหล่งน้ำใหม่ที่มีความปลอดภัยในการอุปโภค บริโภค และแหล่งน้ำในการเกษตร เพื่อให้ประชาชนเลี่ยงใช้น้ำสาละวิน ในระหว่างที่รัฐบาลหาแนวทาง การแก้ไขปัญหา ทั้งที่ผ่านมาทางกรมทรัพยากรน้ำ(กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม) ได้ดำเนินการร่วมกับ อบต. และประชาชนในพื้นที่ทำการสำรวจแหล่งน้ำใหม่ จัดทำเป็นโครงการพร้อมงบประมาณเสร็จเรียบร้อยในการแก้ปัญหาเร่งด่วนให้กระทรวงฯพิจารณา แต่เวลาผ่านมาเกือบ 1 ปีเรื่องก็ยังเงียบหาย
“ทางชาวบ้านอยากให้รัฐบาลได้เร่งรัดโครงการจัดหาแหล่งน้ำใหม่ ให้ประชาชนโดยเร่งด่วน ไม่ใช่ปล่อยให้ประชาชนรอความตายอย่างทรมานแบบเงียบๆ จากสารโลหะหนักและมลพิษข้ามแดนในแม่น้ำสาละวิน แบบนี้”นายพงษ์พิพัฒน์ กล่าว
———