เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 แหล่งข่าวจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม(ทส.)เปิดเผยว่าภายหลังจากแม่น้ำสายวิกฤตเนื่องจากมีสารหนูที่พุ่งสูงขึ้นเมื่อบ่ายวันที่ 5 พฤศจิกายนที่ผ่านมาและค่าความขุ่นสูงเกิน 10,000 NTU จนการประปาภูมิภาค(กปภ.)สาขาแม่สายต้องหยุดผลิตน้ำประปาและส่งผลกระทบต่อเนื่องในด้านต่างๆ จนนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้สั่งการให้หน่วยงานต่างๆเร่งแก้ปัญหา โดยหน่วยงานในสังกัดทส.จังหวัดเชียงรายได้ส่งรายงานด่วนถึง นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่า ทส.และคณะผู้บริหารกระทรวง ทส.เพื่อรายงานข้อเท็จจริงและแนวทางแก้ไขปัญหา
แหล่งข่าวกล่าวว่า ในรายงานระบุว่า เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 เกิดเหตุแม่น้ำสายบริเวณชุมชนหัวฝาย อำเภอแม่สาย มีสภาพน้ำเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดง ขุ่นเข้ม และมีตะกอนโคลนจำนวนมากอย่างผิดปกติ ส่งผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปาของ กปภ.สาขาแม่สาย โดยผลกระทบสำคัญ ได้แก่ 1. ค่าความขุ่นของน้ำสูงถึง 14,000 NTU ขณะที่ระบบกรองน้ำรองรับได้ประมาณ 6,000 NTU 2. ตรวจพบสารหนูในน้ำดิบ มีค่าสูงกว่าค่ามาตรฐานค่อนข้างมาก 3. กปภ. ต้องลดกำลังการผลิตและจ่ายน้ำประปา กระทบพื้นที่ 2 ตำบล ได้แก่ ตำบลแม่สาย และตำบลเวียงพางคำ รวม 14 หมู่บ้าน 4. ประชาชนและผู้ประกอบการได้รับผลกระทบจากน้ำประปาไหลอ่อนและไม่ไหล กระทบต่อการดำรงชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ
อย่างไรก็ตามล่าสุดวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 กปภ. สามารถกลับมาผลิตและจ่ายน้ำได้เต็มระบบ และเข้าสู่สภาวะปกติทั้งนี้ มีการตรวจสอบค่าความขุ่นและค่าสารหนู ในน้ำดิบ อย่างต่อเนื่อง พบว่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ค่าความขุ่นน้ำดิบที่ 1,164 NTU ค่าสารหนูที่ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร
ในรายงานระบุว่า สาเหตุที่อยู่ระหว่างการตรวจสอบ ประกอบด้วย 1.ฝนตกบริเวณพื้นที่ต้นน้ำ อาจชะล้างสารโลหะหนักและตะกอนที่สะสมอยู่ลงสู่แม่น้ำสาย 2.ปริมาณน้ำในแม่น้ำลดลง ทำให้ความเข้มข้นของสารปนเปื้อนเพิ่มขึ้น 3.ความเป็นไปได้ของกิจกรรมการทำเหมืองแร่บริเวณต้นน้ำ ทั้งในฝั่งประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้าน ข้อสังเกตสำคัญคือ ปัญหาสารหนูในแม่น้ำสายไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น โดยผลตรวจช่วงเดือนสิงหาคมและกันยายน 2569 ก็ยังพบสารหนูเกินมาตรฐาน แสดงให้เห็นว่าเป็นปัญหาต่อเนื่องที่ต้องแก้ไขในระดับต้นเหตุ
รายงานที่ส่งถึงคณะผู้บริหาร ทส.ระบุด้วยว่า แนวทางการแก้ไขของจังหวัดเชียงราย การดำเนินการแบ่งเป็น 3 ระยะ คือระยะที่ 1 การแก้ไขสถานการณ์เฉพาะหน้า โดยผู้ว่าราชการจังหวัดได้ลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์ร่วมกับนายอำเภอแม่สาย กปภ. และสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 เร่งฟื้นฟูระบบผลิตน้ำประปาและเพิ่มประสิทธิภาพการจ่ายน้ำให้ประชาชน พร้อมเก็บตัวอย่างน้ำตรวจวิเคราะห์สารหนูและโลหะหนักในห้องปฏิบัติการและประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดหาแหล่งน้ำสำรองเพื่อบรรเทาความเดือดร้อน
“ที่สำคัญได้จัดทำแผนเผชิญเหตุ กรณีการปนเปื้อนน้ำดิบและการหยุดจ่ายน้ำประปา อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงรายได้เตรียมแผน ไว้ 3 ระยะ และเตรียมความพร้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยระยะที่ 1 การเฝ้าระวังและการตอบโต้ฉุกเฉิน (0-24 ชั่วโมง) ระยะที่ 2 การแก้ไขปัญหาระยะสั้น (24 ชั่วโมงถึง -7 วัน) และระยะที่ 3 แผนรองรับเหตุวิกฤตนานเกิน 7 วัน”รายงานระบุ
สำหรับแนวทางแก้ไขปัญหาระยะที่ 2 (ระยะกลาง)คือเร่งพัฒนาแหล่งน้ำดิบจากพื้นที่อำเภอเชียงแสน เพื่อส่งมาผลิตน้ำประปาให้แม่สาย, พัฒนาระบบน้ำบาดาลและถังเก็บน้ำสำรอง โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลมีแผนดำเนินงานในปีงบประมาณ 2570, เพิ่มระบบเฝ้าระวังและตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง
ส่วนการแก้ปัญหาระยะที่ 3 (ระยะยาว)คือพัฒนาแหล่งน้ำสำรองเพิ่มเติม เช่น อ่างเก็บน้ำดอยหัวแม่คำ,สร้างความมั่นคงด้านแหล่งน้ำประปา ลดการพึ่งพาน้ำจากแม่น้ำสายเพียงแหล่งเดียว, ประสานความร่วมมือกับประเทศเมียนมาในการตรวจสอบและแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดน, ตรวจสอบกิจกรรมต้นน้ำที่อาจเป็นแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน และกำหนดมาตรการป้องกันอย่างเป็นรูปธรรม
แหล่งข่าวกล่าวว่าสำหรับประเด็นที่ควรเร่งดำเนินการเพิ่มเติมและให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือความปลอดภัยของประชาชนโดยการประปาอำเภอแม่สายได้มีมาตรการในการตรวจหาสารปนเปื้อนโลหะหนักในน้ำดิบก่อนนำน้ำดิบมาผลิตเป็นน้ำประปาเป็นประจำทุกวัน ยืนยันความปลอดภัยในการบริโภค รวมไปถึงหากตรวจสอบและพบว่าน้ำดิบมีสีที่ผิดปกติก็จะดำเนินการตรวจหาสารโลหะหนักก่อนนำน้ำมาผลิต หากค่าความขุ่นเกินกว่า 6,000 NTU การประปาอำเภอแม่สายจะดำเนินการหยุดการผลิตเพื่อป้องกันมิให้สารปนเปื้อน
นอกจากนี้ควรเร่งดำเนินการช่วยเหลืออำเภอแม่สาย โดยให้มีแหล่งน้ำสำรองในการทดแทนกรณีที่การประปา อำเภอแม่สายไม่สามารถผลิตน้ำประปาได้โดยอำเภอแม่สายและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ดำเนินเตรียมแหล่งน้ำสำรอง และรถบรรทุกน้ำ คอยส่งน้ำสะอาดให้กรณีที่น้ำประปาไม่สามารถผลิตได้ โดยมีแหล่งน้ำสำรอง จากระบบประปาในตำบลเกาะช้าง อำเภอแม่สาย จำนวน 1 แหล่ง และแหล่งน้ำสำรองขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 5 แหล่งน้ำ
ขณะที่สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย เตรียมความพร้อมรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่ กรณีที่ระบบประปาในอำเภอแม่สายไม่สามารถผลิตได้ ส่วนมณฑลทหารบกที่ 37 และกองอำนวยการความมั่นคงภายในจังหวัดเชียงราย เตรียมความพร้อมชุดผลิตน้ำประปาสนาม ในกรณีที่ไม่สามารถผลิตน้ำประปาได้
“ให้หน่วยงานความมั่นคงในพื้นที่ ดำเนินการด้านการข่าวตรวจสอบจำนวนและพิกัดในการดำเนินอุตสาหกรรมเหมืองแร่ในต้นน้ำแม่น้ำสาย และแม่น้ำอื่นๆที่เกี่ยวข้อง พร้อมขอความร่วมมือไปยัง จังหวัดท่าขี้เหล็ก สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ให้ตรวจสอบการดำเนินกิจการเหมืองแร่ในการควบคุมสารปนเปื้อนลงในแม่น้ำสาธารณะ” รายงานระบุ
ขณะที่อำเภอแม่สายร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ได้มีการกำหนดแผนเผชิญเหตุ กรณีการเฝ้าระวังสารปนเปื้อนในแม่น้ำ โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เฝ้าระวังและจัดทำแผนเผชิญเหตุในกรณีดังกล่าว รวมไปถึงหากต้องมีการหยุดการผลิตน้ำประปาในพื้นที่ก็จะมีการดำเนินการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนในพื้นที่รับทราบรวมไปถึงดำเนินการบรรเทาความเดือดร้อนเหตุที่เกิดขึ้น” รายงานส่งถึงคณะผู้บริหาร ทส.ระบุ