
เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ให้สัมภาษณ์ถึงการแก้ปัญหาหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวกและแม่น้ำโขง ว่าเนื่องจากได้มีการทำ TOR (กรอบความร่วมมือ)กับทางการพม่าแล้ว ซึ่งนี้เป็นเรื่องของ สทนช.(สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ) ต้องพิจารณาเพราะเป็นเรื่องของมลพิษข้ามแดน ขณะที่บทบาททางการทูตนั้น นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศก็ได้ไปหารือกับพลเอกมินอ่องหล่ายมาแล้วซึ่งในวันที่ 25-26 พฤศจิกายนคณะทำงานทั้งสองฝ่ายจะมีการหารือกัน
นายสุชาติกล่าวว่า แต่ละหน่วยงานต่างก็ต้องทำหน้าที่ของตัวเอง เช่น ชาวบ้านถามว่ากินปลาได้หรือไม่ ก็เป็นเรื่องที่กรมประมงอธิบาย หรือชาวนาถามว่าข้าวปนเปื้อนหรือไม่ก็เป็นหน้าที่ของกระทรวงเกษตรฯที่ต้องหาคำตอบให้ชาวบ้าน ขณะที่หน่วยงานในสังกัด ทส.นั้น ได้ทำหน้าที่อย่างเต็มที่ โดยกรมควบคุมมลพิษ(คพ.)ตรวจคุณภาพน้ำเดือนละ 2 ครั้ง ซึ่งตนได้สั่งการไปด้วยว่า ผลการตรวจน้ำให้ส่งไปยังทุกกรมที่เกี่ยวข้องด้วยเพื่อให้เขาไปดำเนินการต่อ เพราะคพ.ไม่สามารถบังคับกรมอื่นๆให้ดำเนินการได้
ผู้สื่อข่าวถามว่าในเมื่อมีการสั่งการในคณะรัฐมนตรี(ครม.)แล้วทำให้หน่วยงานต่างๆยังต่างคนต่างทำงาน นายสุชาติกล่าวว่า ในส่วนของทส.ได้ประสานกัน ทั้งเรื่องการขุดหาแหล่งน้ำหรือการเป่าล้างบ่อน้ำที่ใช้ทำประปาก็ดำเนินการอย่างเต็มที่ ขณะที่กรมทรัพยากรธรณีซึ่งแม้เกี่ยวข้องกับเรื่องแร่ แต่กรณีที่เกิดขึ้นเป็นการขุดแร่นอกประเทศซึ่งไม่เกี่ยวกับกรมทรัพยากรธรณี
ในวันเดียวกัน นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้มีหนังสือด่วนที่สุด เรื่อง ขอให้เตรียมความพร้อมเพื่อประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 2/2569 โดยนายยศชนัน ในฐานะประธานคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือได้ลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์บริเวณแม่น้ำสาย เมื่อวันที่ 14-15 พฤศจิกายน และได้รับทราบสถานการณ์ปัญหาคุณภาพน้ำในแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตของประชาชน ตลอดจนก่อให้เกิดความกังวลต่อสุขภาพ ความปลอดภัยในการใช้ชีวิตประจำวันและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่โดยรอบ
หนังสือระบุว่า ในการนี้ ประธานคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือจึงมีข้อสั่งการให้เร่งจัดประชุมหารือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยเร่งด่วน พร้อมทั้งให้นำเสนอแนวทางและมาตรการในประเด็นสำคัญในที่ประชุม ดังนี้ 1. การตรวจสอบและควบคุมแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน เร่งตรวจสอบแหล่งกำเนิดและสาเหตุของการปนเปื้อนสารโลหะหนักในพื้นที่ต้นน้ำ รวมถึงพิจารณามาตรการกำกับดูแลและจำกัดการนำเข้าแร่จากต่างประเทศที่มีข้อกังวลด้านสิ่งแวดล้อม ตลอดจนประสานความร่วมมือกับประเทศที่เกี่ยวข้อง โดยร่วมกับหน่วยงานด้านความมั่นคง เพื่อเร่งเจรจาและแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุอย่างเป็นรูปธรรม
- การควบคุมการแพร่กระจายและฟื้นฟูแหล่งน้ำ ศึกษาความเป็นไปได้ในการก่อสร้างฝายดักตะกอน พร้อมประเมินความเหมาะสมและผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน รวมทั้งวิธีการกำจัด ตลอดจนกำหนดมาตรการฟื้นฟูคุณภาพน้ำและระบบนิเวศที่ได้รับผลกระทบ
- การเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยด้านอาหาร จัดให้มีระบบตรวจวัดและติดตามคุณภาพน้ำและตะกอนดินอย่างต่อเนื่อง พร้อมเร่งตรวจสอบคุณภาพสัตว์น้ำ ดิน และผลผลิต ทางการเกษตรในพื้นที่เสี่ยง รวมถึงกำหนดมาตรการควบคุมความปลอดภัยของสินค้าเกษตรและประมง
เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ประชาชน - การคุ้มครองสุขภาพและความปลอดภัยของประชาชน กำหนดแนวทางตรวจคัดกรองและเฝ้าระวังสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยง จัดทำเกณฑ์และคำแนะนำด้านความปลอดภัยในการใช้น้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค พร้อมกำหนดมาตรการแจ้งเตือนและสื่อสารความเสี่ยงให้ประชาชนรับทราบอย่างทั่วถึงเพื่อป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพ
- การจัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่และสร้างความมั่นคงด้านน้ำ เร่งสำรวจและจัดหาแหล่งน้ำดิบแห่งใหม่เพื่อทดแทนแหล่งน้ำที่ได้รับผลกระทบ ทั้งการพัฒนาแหล่งน้ำสำรอง การผันน้ำจากแหล่งน้ำอื่น และการเชื่อมโยงระบบส่งน้ำ รวมถึงการปรับปรุงระบบผลิตและกระจายน้ำประปาให้มีประสิทธิภาพและเพียงพอต่อความต้องการของประชาชนในระยะยาว
- การเตรียมความพร้อมช่วยเหลือประชาชนในระยะเร่งด่วน จัดเตรียมแผนสำรองน้ำสะอาดทั้งการจัดหา การกักเก็บ และการกระจายน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคให้แก่ประชาชนในพื้นที่ได้รับผลกระทบ พร้อมจัดทำแผนเผชิญเหตุและกลไกบูรณาการความช่วยเหลือ ในกรณีที่แหล่งน้ำไม่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างปลอดภัย เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำสะอาดได้อย่างเพียงพอและต่อเนื่อง
“เพื่อให้การดำเนินการแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและเกิดผลเป็นรูปธรรม จึงขอให้ท่านเตรียมความพร้อมในการนำเสนอข้อมูลและแนวทางการดำเนินงานเพื่อขับเคลื่อนการดำเนินการให้เป็นไปตามข้อสั่งการของคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ทั้งนี้ จะแจ้งกำหนดวัน เวลา และสถานที่ประชุมให้ทราบโดยเร็วต่อไป”หนังสือระบุ
ขณะที่นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า สถานการณ์น่ากังวลและจำเป็นต้องเร่งตรวจสอบผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อภาคการเกษตรโดยได้สั่งการตั้งแต่วันที่ 10 พฤศจิกายน ให้กรมการข้าว กรมประมง และกรมปศุสัตว์ เร่งตรวจสอบข้อมูลในส่วนที่เกี่ยวข้อง พร้อมรายงานผลเบื้องต้นภายในสัปดาห์นี้ เพื่อประเมินว่าสารปนเปื้อนส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานอาหารหรือไม่ โดยเฉพาะผลผลิตทางการเกษตรที่เข้าสู่ระบบจำหน่ายทั้งในประเทศและต่างประเทศ ซึ่งจากการตรวจสอบของหน่วยงานกระทรวงเกษตรฯ ก่อนหน้านี้ ยังไม่พบผลกระทบ แต่ต้องรอผลตรวจรอบใหม่เพื่อยืนยันข้อมูลให้ชัดเจน
นายสุริยะระบุว่า กระทรวงเกษตรฯ จะนำผลการตรวจสอบเพิ่มเติมมาประเมินพื้นที่เสี่ยงและชี้แจงให้ประชาชนทราบอย่างชัดเจน หากพบพื้นที่ได้รับผลกระทบจะต้องระบุพื้นที่ที่มีปัญหา เพื่อป้องกันความตื่นตระหนกและไม่ให้กระทบต่อการซื้อขายสินค้าเกษตรจากพื้นที่อื่นที่ไม่มีปัญหา พร้อมพิจารณาแนวทางช่วยเหลือเกษตรกรและผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบตามความเหมาะสม
นายสุริยะยังสนับสนุนข้อเสนอของนักวิชาการให้มีระบบตรวจสอบย้อนกลับสินค้าเกษตร เพื่อให้สามารถระบุแหล่งที่มาของสินค้าและตรวจสอบจุดที่เกิดปัญหาได้อย่างชัดเจน โดยยกตัวอย่างการตรวจสอบย้อนกลับสินค้าทุเรียน ซึ่งจะช่วยให้การแก้ไขปัญหาทำได้ตรงจุด และลดผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของผู้บริโภค
ขณะที่นายปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมประมง เปิดเผยผลการติดตามตรวจสอบสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำ เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายนว่า พบโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐานในสัตว์น้ำบางตัวจากแม่น้ำกกและแม่น้ำโขง ทั้งนี้ ผลตรวจดังกล่าวเป็นข้อมูลเฉพาะตัวอย่าง พื้นที่ และช่วงเวลาที่เก็บตรวจ ไม่สามารถนำไปสรุปว่าสัตว์น้ำทั้งหมดมีการปนเปื้อนได้