
เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เพจLao Youth Radio FM.90.0Mhz รายงานว่าเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายนที่ผ่านมา คณะกรรมการส่งเสริมและคุ้มครองการลงทุนแขวหัวพัน ได้มีหนังสือแจ้งบริษัทลาว-จีน พัดทะนาแร่หายากภาคเหนือ (2) จำกัดยุติการดำเนินงานชั่วคราว ในพื้นที่จุดขุดค้นพูเบีย 1 สนามที่ 2 เนื่องจากเหตุการณ์ดินถล่มและอ่างเก็บน้ำของบริษัทแตกพังลงสู่ห้วยดงดิน บ้านทับเผิ่ง เมืองซำเหนือ ทำให้น้ำขุ่นและพบสัตว์น้ำจำนวนหนึ่งตายในเวลาต่อมา เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569
ในหนังสือทางการลาวระบุว่า เพื่อรับประกันความปลอดภัยสิ่งแวดล้อมทางด้านธรรมชาติ สังคมและการดำรงชีวิตของประชาชนที่อยู่ในเขตพื้นที่ตั้งโครงการ จึงได้แจ้งให้ผู้อำนวยการบริษัทลาว-จีน พัดทะนาบ่อแร่ ภาคเหนือ(2) จำกัด หยุดการดำเนินการ(ชั่วคราว)ซึ่งเป็นจุดที่มีปัญหา เพื่อให้ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องร่วมกับหน่วยงานท้องถิ่นดำเนินการตรวจสอบ ประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและปัญหาอื่นๆรวมทั้งการแก้ไขปัญหาชดเชยผลกระทบของประชาชนให้สำเร็จก่อน หลังจากมีการรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในระดับส่วนกลางและท้องถิ่น จึงจะอนุญาตให้ดำเนินการในพื้นที่ดังกล่าว
ทั้งนี้เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2569 ได้เกิดเหตุดินและอ่างเก็บน้ำในของบริษัทลาว-จีน พัดทะนาบ่อแร่ ภาคเหนือ(2) จำกัด ถล่มลงมาและอ่างเก็บน้ำแตกไหลลงสู่ลำน้ำธรรมชาติคือ น้ำแวน และน้ำซำ ในเมืองซำเหนือ ต่อมาเมื่อประมาณวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ตัวแทนทางการระดับแขวงหัวพันและเมืองซำเหนือ หน่วยงานระดับท้องถิ่น ร่วมกับตัวแทนบริษัทได้ลงสำรวจพื้นที่เกิดเหตุและมีการตรวจคุณภาพน้ำ ซึ่งทางการระบุว่า คุณภาพน้ำยังเป็นไปตามค่ามาตรฐานปกติ แต่ชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมน้ำแวนเริ่มพบปลาตายเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะในเขตพื้นที่เขตวังสงวนพันธุ์ปลาของบ้านนากาว เมืองซำเหนือ
นอกจากนี้ยังพบว่า มีวัว 2 ตัวตายอยู่ริมน้ำแวน เป็ด และหมูของชาวบ้านเริ่มทยอยตาย ทำให้ประชาชนในพื้นที่วิตกกังวลต่อความปลอดภัยของการใช้น้ำจากน้ำแวนและน้ำซำ ในการเกษตรและชีวิตประจำวัน
เพจสมาคมเขต 4 สื่ออนไลน์ ได้เผยแพร่ความคิดเห็นละข้อเรียกร้องของชาวบ้านในเขตน้ำแวน เรียกร้องให้ทางการลาวเข้ามาแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยชาวบ้านรายหนึ่งระบุว่า พวกตนในเขตน้ำแวน น้ำซำ ต่างอาศัยแม่น้ำ ผืนดินและภูเขาในการทำมาหากินหลายชั่วอายุคนแล้ว พวกเราอยู่กันอย่างสงบสุขมาตลอดหลายชั่วอายุคน ในการหาปลา ใช้น้ำสะดวกสบาย แต่เมื่อ 2-3 ปีหลังมานี้ ชาวบ้านลำบากมากขึ้น เมื่อทางรัฐศูนย์กลางได้อนุญาตให้บริษัทมาขุดค้นและทำเหมืองแร่ในพื้นที่ภูเขาและทำให้เกิดเหตุสารเคมีรั่วไหลลงลำน้ำของชาวบ้านมาแล้วเมื่อปี 2567
“พวกเราไม่สามารถใช้น้ำ ปลูกข้าวได้อย่างมั่นใจในความปลอดภัยอีกต่อไป พวกเรามีความสับสนในการใช้ชีวิตมาก ใช้น้ำเพื่อปลูกผักก็ไม่ได้ ต้องเอาน้ำห้วยที่อยู่ไกล ต้องซื้อท่อน้ำต่อน้ำมาใช้ในการปลูกผัก เราไม่เคยมีหนี้สินเลย เราไม่มีตลาด แต่ตอนนี้เรามีหนี้เพิ่มขึ้น ไม่สะดวก การกินอยู่ไม่สะดวก ประชาชนต้องการใช้น้ำเป็นอย่างมากในการปลูกผัก ตอนนี้เราไม่เชื่อมั่นต่อคุณภาพน้ำและดินเลย เพราะมันตกค้างมากี่ปีแล้ว เราอยากให้รัฐบาลเข้ามาแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง อย่าคิดถึงแต่ผลประโยชน์ของชาติ ลงมาช่วยติดตามแก้ไขปัญหา ตอนนี้เรายังไม่เห็นตัวแทนระดับเมือง ตัวแทนบริษัทลงมาช่วยเลย ไม่มีการตรวจน้ำอะไร เราอยากให้มีการแก้ไขจริงๆ เพื่อให้ประชาชนเชื่อมั่นกกับการแก้ไขปัญหากลับคืนมา”ชาวบ้าน กล่าว
ตัวแทนผู้สูงอายุคนหนึ่งจากหมู่บ้านคง ได้ร้องทุกข์ทางเพจสมาคมเขต 4 ว่า ชาวบ้านได้รับผลกระทบจากน้ำแวน น้ำซำ ทุกหมู่บ้าน เพราะน้ำซำเป็นแหล่งน้ำสำคัญของชาวบ้านในการปลูกข้าว ในระยะที่ผ่านมา ชาวบ้านงดใช้น้ำ ไม่มีใครลงไปแตะต้องน้ำเลย ต้องกินข้าวกับน้ำพริกแทน พวกตนต้องไปหาน้ำห้วย น้ำเลน เป็นน้ำที่พวกเรากิน น้ำห้วยเลิน ห้วยมืด ซึ่งมีน้อยมาก แค่ใช้กินก็ลำบากแล้ว ถ้าเราไม่สามารถใช้น้ำในการรดผักได้ เราก็ลำบากมาแล้วเพราะไม่มีเงินต้องไปซื้อผัก
“ปีที่แล้วมีการประชุมกับพวกเรา มีการตรวจสอบน้ำบอกว่า ไม่มีสารเคมีปนเปื้อน แต่พวกเราพบปลาตาย ที่ผ่านมาไม่เคยมีปลาตาย แต่เหตุการณ์ล่าสุดนี้ น้ำขุ่นมาก ปลาเริ่มตายมาก พวกเราอยากเร่งให้หน่วยงานรัฐต้องห้ามไม่ให้มีการระบายน้ำจากอ่างลงในแม่น้ำของเราเด็ดขาด เราอยากให้หน่วยงานรัฐเห็นใจ สภาศูนย์กลางลงมาแก้ไขปัญหาพวกเรา แต่พนักงานระดับเมืองอาจจะไม่มีอำนาจและมีความรู้พอ”ชาวบ้านระบุ
ขณะที่ผู้สูงอายุอีกรายหนึ่งเขตตาแสง กล่าวว่า ที่อ้างว่าฝนตกทำให้เกิดเหตุสุดวิสัย พวกตนไม่เชื่อเด็ดขาด เพราะโครงการต้องสามารถรองรับทุกสภาพการณ์ได้ เราอยากให้มีการตรวจสอบอย่างจริงจังโดยผู้มีอำนาจขั้นสูงสุดของลาวมาตรวจสอบ อยากให้รัฐตัดสินใจอย่างเด็ดขาดว่าจะเลือกประชาชนหรือบริษัท ตอนนี้ประชาชนกลัวมากและทุกข์มาก หากจะเอาประเทศชาติประชาชน ควรจะต้องยุติโครงการ
“อนาคตเราจะปลูกผัก ปลูกข้าวไม่ได้ เราจะไปสร้างเศรษฐกิจอะไร ลูกหลานของพวกเราอยากทำสหกรณ์ทำเกษตร ปลูกกาแฟ แต่เราจะทำอย่างไร อยากให้ทำเกิดขึ้น แต่ถ้ามีการขุดค้นเหมืองแร่ต่อ เราไม่เชื่อแล้ว นี่ครั้งที่ 2 แล้วมันคงมีอีก 88 ครั้ง แน่ๆ ตอนนี้ผักก็ไม่ได้กิน ปลาก็ไม่ได้กิน เราจะอยู่ได้อย่างไร เหมือนเอามีดมาจ่อคอหอยแล้ว เราจะหายใจอย่างไร เราจะตายแน่ๆ ถ้าเป็นอย่างนี้ ถ้าน้ำใช้ไม่ได้ ทำมาหากินไม่ได้”ผู้สูงอายุรายนี้กล่าว
ชาวบ้านกล่าวด้วยว่า “สำหรับเราน่ากลัวมากว่าสารเคมีคือหนังสือแจ้งทางการและเสียงวิทยุของแขวงหัวพัน แจ้งว่า น้ำที่ไหลลงมาไม่มีสารเคมีในการผลิต ขอให้ประชาชนมั่นใจ แต่ตอนนี้ปลาตายเต็มลำน้ำ หน่วยงานรัฐไม่มาฟังเสียงของเราเลย ไปฟังแต่เสียงของบริษัท”
ชาวบ้านกล่าวว่า หน่วยงานรัฐบอกว่าประชาชนอย่าแตกตื่น แต่สุดท้ายปลาตายเต็มหนอง เราจะเชื่อได้อย่างไร เราอยากให้หน่วยงานรัฐได้ลงมาแก้ไขปัญหา อยากให้หน่วยงานทีเกี่ยวข้องมาตรวจตราช่วยเหลือให้ความเป็นธรรมกับประชาชนบ้าง ไม่ใช่เอารายงานของบริษัทมาชี้แจง