Search

เปิดขุมทรัพย์ในดิน “เชียงราย”มั่งคั่งด้วยแรร์เอิร์ธมูลค่าอย่างต่ำ 1.2 ล้านล้านบาท

สถานการณ์แม่น้ำข้ามแดนปนเปื้อนสารโลหะหนักทั้งแม่น้ำโขง แม่น้ำกก แม่น้ำรวกและแม่น้ำสาย ซึ่งกระจุกตัวอยู่ในจังหวัดเชียงราย และกำลังสร้างความเดือดร้อนให้กับประชาชนนับล้านคนอยู่ในขณะนี้ หากหยิบยกข้อมูลผลการสำรวจแร่ของกรมทรัพยากรธรณีมาอธิบาย ก็จะเห็นอีกบริบทหนึ่งที่เป็นเหตุผลสำคัญ

ในหนังสือรายงานสำหรับผู้บริหาร “การจัดทำบัญชีทรัพยากรแร่เพิ่มเติม ธาตุหายากและธาตุกัมมันตรังสีแฝง จังหวัดเชียงราย” ของกองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี ซึ่งพิมพ์ออกมา 15 เล่ม มีข้อมูลที่น่าสนใจ

การสำรวจหาแหล่งศักยภาพแรเอิร์ธ ทอเรียม และยูเรเนียมในเขตจังหวัดเชียงราย ของกรมทรัพยากรธรณี มีทั้งการสำรวจทางธรณีฟิสิกส์ทางอากาศและการสำรวจภาคพื้นดินด้วยวิธีวัดค่าการยอมรับสภาพความเป็นแม่เหล็ก โดยการสำรวจขั้นรายละเอียดภาคพื้นดินเกิดขึ้นภายหลังได้ข้อมูลจากการสำรวจธรณีฟิสิกส์ทางอากาศ ที่เห็นค่าความเข้มข้นของกัมมันตรังสี จึงกำหนดพื้นที่สำรวจขั้นรายละเอียด โดยการขุดหลุมสำรวจและเก็บตัวอย่างทุกระยะ 50 เซนติเมตร เพื่อตรวจวิเคราะห์องค์ประกอบของแร่ธาตุชนิดต่างๆ อิตเทรียมหนึ่งในแร่หายาก ซึ่งสำคัญสำหรับใช้ในหลายอุตสาหกรรมรวมทั้งอุตสาหกรรมการบินและนิวเคลียร์ ในแหล่งที่มีแรเอิร์ธ ทอเรียม และ ยูเรเนียมของจังหวัดเชียงราย

มีสำรวจพบแร่อิตเทรียมหนาแน่นในแหล่งอำเภอเมืองเชียงรายและแม่ฟ้าหลวง ส่วนที่แม่จันก็มีอยู่บ้าง แต่ไม่พบในแหล่งนางแลที่มีการสำรวจขั้นละเอียดตามรายงานปี2559 จึงมิได้อยู่ 1 ใน10 ของพื้นที่เป้าหมายในรายงานการสำรวจแร่ปี 2567 ของกรมทรัพยากรธรณี

การไม่พบอิตเทรียมที่แหล่งนางแลอาจจะเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ตัดแหล่งนางแลออกจากพื้นที่เป้าหมายตามรายงานปี2567แต่ที่แหล่งนางแลเขตอำเมืองเชียงรายมีผลสำรวจแรเอิร์ธ ยูเรเนียม และ ทอเรียมออกมาแล้วปริมาณรวมกัน 524,750 ตันโลหะ ปรากฏตามรายงานของกรมทรัพยากรธรณีปี2559

ตามผลสำรวจพบว่าแหล่งแรเอิร์ธที่มีทั้งทอเรียมและยูเรเนียมซึ่งเป็นสหายเพื่อนแร่ของแรเอิร์ธที่เกิดอยู่ร่วมกันในเขตจังหวัดเชียงราย มีกระจายอยู่ทั่วไป มากบ้าง น้อยบ้าง บางจุดหนาแน่นแต่กระโดดออกอยู่นอกกรอบพื้นที่เป้าหมายของรายงานแหล่งแร่ ปี 2567 แต่ในรายงานแผนที่อีกหลายฉบับแสดงให้เห็นว่าบริเวณที่พบแรเอิร์ธและสหายคือสารกัมมันตรังสีเหล่านี้มีศักยภาพแร่มีค่าอื่นๆเกิดร่วมพื้นที่เดียวกันด้วย อาทิ ดีบุก ทังเสตน และทองคำ ซึ่งทั้งดีบุกและทังสเตนก็สามารถแยกเอาธาตุสำคัญที่เป็นแรเอิร์ธได้ด้วยรวมทั้งแร่ราคาถูกเช่นหินก่อสร้างชนิดต่างๆก็เกิดปะปนในแหล่งแรเอิร์ธด้วย

ดังนั้นแรเอิร์ธที่กระจายตัวอาจจะเป็น “แร่พลอยได้”ของผู้ประกอบการที่ยื่นขอทำแร่ชนิดอื่นที่อาจจะมีราคาต่ำกว่าและเป็นการยากที่จะตรวจสอบได้ง่ายโดยภาคประชาชน(คำว่าแร่คืออะไรก็ตามที่อยู่ในดินหรือทรายก็ถูกนับเป็นแร่ด้วย) มูลค่าแรเอิร์ธในพื้นที่ 3 อำเภอ ของจังหวัดเชียงราย คือ อำเภอเมือง แม่จัน แม่ฟ้าหลวง ในรายงานปี 2567 ประเมินมูลค่าไว้ 1,240,781 ล้านบาท หรือกว่า 1.2 ล้านล้านบาท มูลค่านี้มิใช่แรเอิร์ธทั้งหมด เป็นเพียงธาตุเด่นในแรเอิร์ธ 5 ธาตุเท่านั้น อีกทั้งยังไม่รวมยูเรเนียมอีกกว่า 1 แสนตันโลหะ และทอเรียมอีกกว่า 3 แสนตันโลหะ ยิ่งกว่านั้นก็ยังไม่รวมแรเอิร์ธในแหล่งนางแลของอำเภอเมืองเชียงรายอีก 471,470 ตันโลหะ

ตามรายงานปี 2559 ของกรมทรัพยากรธรณี สำหรับเขตอำเภอเมืองเชียงราย พื้นที่แหล่งแร่ “ห้วยขมใน” มีขนาด 8 ตร.กม. (5,000 ไร่) ในเขต บ้านห้วยขมใน ต.แม่ยาว อ.เมืองเชียงราย ปริมาณแรเอิร์ธ ยูเรเนียม ทอเรียม รวม 210,376 ตันโลหะ (ตันโลหะคือแร่ที่แยกออกจากดินหินแล้ว) แหล่งแรเอิร์ธห้วยขมคร่อมลำน้ำสามสายคือ ห้วยขมอยู่กลางแหล่งแร่ ทางเหนือคร่อมห้วยแม่ยาว ส่วนทางใต้คร่อมห้วยแม่ซ้าย หากมีการเปิดหน้าดินเพื่อเอาแร่มีค่าตรงนี้ผลกระทบต่อสายน้ำน่าจะเสี่ยงสูงมาก

พื้นที่แหล่งแร่ “โป่งพระบาท” มีขนาด 4 ตร.กม.(2,500 ไร่)ในเขต บ.โป่งน้ำตก บ.ห้วยขมนอก บ.หัวฝาย ต.บ้านดู่ อ.เมืองเชียงราย มีปริมาณแรเอิร์ธ ยูเรเนียม ทอเรียม รวม 140,928 ตันโลหะ แหล่งแรเอิร์ธโป่งพระบาทคร่อมแหล่งน้ำหัวฝายและมีลำน้ำห้วยหลวงที่ไหลลงแม่น้ำกก และยังมีลำน้ำเล็กๆในพื้นที่แหล่งแร่อีกด้วย ในขอบเขตแหล่งแร่มีชุมชนและสถานที่สำคัญและแหล่งท่องเที่ยว ต่างๆของชุมชนอยู่รายรอบสายน้ำและตามเชิงเขา หากมีการเปิดหน้าดินเพื่อเอาแร่มีค่าตรงนี้ผลกระทบต่อชุมชนและแหล่งน้ำน่าจะเสี่ยงสูงมาก

พื้นที่แหล่ง “บ้านดู่” ขนาด 29 ตร.กม.(18,125 ไร่) ในเขต บ.โป่งน้ำตก บ.ยะป่า ต.บ้านดู่ และ บ.ห้วยชมพู บ.มูเซอใหม่ ต.แม่ยาว อ.เมืองเชียงราย มีปริมาณแรเอิร์ธ ยูเรเนียม ทอเรียม รวม 779,056 ตันโลหะ

แหล่งบ้านดู่เป็นแหล่งแรเอิร์ธที่มีปริมาณมากที่สุดในจังหวัดเชียงรายตามข้อมูลในรายงานของกรมทรัพยากรธรณี แหล่งแร่แห่งนี้อยู่ห่างจากสนามบินแค่ข้ามถนนหมายเลข 1 อยู่เหนือแม่น้ำกกซึ่งมีสายน้ำห้วยแม่ยาวที่ไหลผ่านแหล่งแรเอิร์ธลงสู่แม่น้ำกก

แหล่งแร่แรเอิร์ธในเขตอำเภอแม่จัน มีจำนวน 2 แหล่ง อยู่ในพื้นที่ 2 ตำบล คือ ตำบลป่าซาง และตำบลป่าตึง รวมพื้นที่ 3,125 ไร่ มีแร่สำคัญ 3 ชนิด รวม 72,685 ตันโลหะ

แหล่งแรเอิร์ธในเขตอำเภอแม่ฟ้าหลวง 2 ตำบล 5 หมู่บ้าน ขนาดพื้นที่ 23,125 ไร่ อยู่ในตำบลแม่สลองในและตำบลเทอดไทย มีปริมาณแร่สำคัญ 3 ชนิด รวม 1,117,634 ตันโลหะ

ความมั่งคั่งด้วย “ทรัพย์ในดิน”ของเชียงรายและพื้นที่ใกล้เคียงในเขตประเทศเพื่อนบ้านได้กลายเป็นดาบสองคมที่กำลังทำลาย “สินในน้ำ”ของชาวเชียงราย เนื่องจากความ “มักง่าย”และเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัวของคนกลุ่มหนึ่ง

ปัจจุบันแม้การตักตวงทรัพย์ในดินโดยไร้กติกายังกระจุกตัวอยู่บริเวณชายแดนเชียงรายฝั่งรัฐฉานใต้ ประเทศพม่า แต่ผลการทำลายล้างได้ส่งผลกระทบข้ามแดนอย่างรุนแรง ลองหลับตานึกหากวันหนึ่งมีทุนใหญ่จับมือกับอำนาจรัฐได้ ใช้กุศโลบายต่างๆ เช่น อ้างโครงการยักษ์ในการพัฒนาบังหน้า ขุดเจาะผืนดินเอาประโยชน์จากแร่เหล่านี้ในเชียงราย จะเกิดอะไรขึ้นกับแผ่นดินเชียงราย

ผลประโยชน์ 1.2 ล้านล้านบาทมันมหาศาลและยั่วกิเลสยิ่ง

สิ่งเดียวที่จะปกป้องสรรพชีวิตในเชียงรายให้อยู่เป็นสุขได้คือการมีความรู้และตัดสินใจจากฐานความรู้นั้นว่าจะยอมรับอะไรและไม่ยอมรับอะไร เพราะการนิ่งเฉยคือการยอมแบบหนึ่ง ซึ่งต้องตระหนักว่าความสะอาดของสิ่งแวดล้อมดินน้ำอากาศที่สูญเสียไปจากการเปิดหน้าดินเพื่อเอาแร่แทบไม่มีโอกาสคืนสภาพดีดังเดิมได้เลย

ที่น่าห่วงที่สุดคือมรณะภัยที่กลืนชีวิตให้ทรุดโทรมลงช้าๆจากการแพร่ของสารกัมมันรังสีที่มาในทุกรูปแบบซึ่งมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าเมื่อเปิดหน้าดิน