Search

สธ.เตรียมประกาศพื้นที่แม่น้ำปนเปื้อนเชียงรายเป็นเขตเฝ้าระวังพิเศษ-เกาะติดด้านสุขภาพประชาชนจากพิษสารหนู-ผวจ.เชียงรายหวั่นนักท่องเที่ยวกังวลใจออกหนังสือด่วนแจงยังเป็นเมืองงดงาม-ทุกบริการปลอดภัยเป็นปกติ

เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ที่สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข นพ.สมฤกษ์ จึงสมาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม ครั้งที่ 1/2569 ผ่านระบบออนไลน์และออนไลน์ โดยนพ.สมฤกษ์กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้มีมติเห็นชอบ 2 ร่างประกาศกระทรวงสาธารณสุข โดย 1 ในนั้นคือเรื่อง “ชื่อหรืออาการสำคัญของโรคจากสิ่งแวดล้อม” ซึ่งได้เพิ่มเติม 3 โรค ได้แก่ โรคหรืออาการที่เกิดจากแคดเมียมหรือสารประกอบของแคดเมียม โรคหรืออาการที่เกิดจากปรอทหรือสารประกอบของปรอท และโรคหรืออาการที่เกิดจากสารหนูหรือสารประกอบของสารหนู ซึ่งการเพิ่มเติมในประกาศชื่อโรคครั้งนี้ เป็นการสนับสนุนการเฝ้าระวังและการดำเนินงานด้านการป้องกันควบคุมโรคให้ครอบคลุมความเสี่ยงจากสารอันตราย

นพ.เอนก มุ่งอ้อมกลาง รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่าสิทธิการรักษาของประชาชน กลุ่มเสี่ยง (ผู้อาศัยในรัศมี 1 กิโลเมตรจากแหล่งน้ำ หรือผู้มีอาชีพสัมผัสน้ำ จะเข้าถึงสิทธิการตรวจคัดกรองและบริการสุขภาพได้มากขึ้น โดยมีสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) รองรับสิทธิ พร้อมการยกระดับหน่วยบริการ หน่วยบริการในพื้นที่เสี่ยง เช่น เชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน นอกจากนี้การบังคับใช้กฎหมายรายงานข้อมูล หากโรงพยาบาลรัฐหรือเอกชนตรวจพบผู้ที่มีค่าโลหะหนักเกินมาตรฐาน จะต้องรายงานข้อมูลเข้าระบบโดยไม่ติดข้อจำกัดเรื่องกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) หากฝ่าฝืนถือว่ามีความผิดตามกฎหมาย

รองอธิบดีกรมควบคุมโรคกล่าวว่า สำหรับผลการเฝ้าระวังและเก็บตัวอย่างในกลุ่มเสี่ยง 2 กลุ่มตามประกาศกรมควบคุมมลพิษ (ผู้อาศัยในรัศมี 1 กิโลเมตรจากลำน้ำ และผู้มีอาชีพใช้น้ำในพื้นที่) โดยปี 2569 คัดกรองกลุ่มเสี่ยง 10,711 ราย ส่งตรวจปัสสาวะ 1,269 ราย พบค่าสารหนูชนิดอนินทรีย์ (ชนิดก่อพิษ) เกินค่าอ้างอิง 94 ราย (ประมาณ 7–8%) แต่ยังไม่พบอาการเจ็บป่วยใด ๆ จึงยังไม่ถึงขั้นวิกฤตสุขภาพ อย่างไรก็ตาม กรมควบคุมโรคได้ส่งทีมร่วมกับสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 1 เชียงใหม่ (สคร.1) ลงพื้นที่สอบสวนโรคเชิงลึก หากพบผู้มีผลบวก 1 ราย จะขยายผลตรวจคนในครอบครัวและชุมชนรอบข้างอีก 10 หลังคาเรือน โดยปลัดกระทรวงสาธารณสุขได้เร่งรัดให้สรุปผลปัจจัยเสี่ยงที่ชัดเจนภายใน 1 สัปดาห์ จากเดิมที่กำหนดไว้ 2 สัปดาห์

นพ.เอนก กล่าวย้ำว่า แม้การปรับพฤติกรรมส่วนบุคคลจะช่วยลดความเสี่ยงได้ระดับหนึ่ง แต่ไม่อาจตอบได้ว่าประชาชนจะต้องหลีกเลี่ยงไปอีกนานแค่ไหน และไม่ควรต้องรอให้ประชาชนรับสารพิษสะสมต่อเนื่องไปเรื่อย ๆ หัวใจสำคัญที่สุดคือการจัดการที่แหล่งกำเนิดมลพิษทั้งในและนอกประเทศ เพราะหากตัดต้นเหตุเมื่อไหร่ปัญหาก็จบและประชาชนจะสามารถใช้ชีวิตในพื้นที่ได้อย่างปลอดภัยอย่างยั่งยืน

.

“แผนการดำเนินงานในระยะถัดไป หลังจากนี้กรมควบคุมโรคเตรียมประกาศพื้นที่เฝ้าระวังพิเศษในลุ่มน้ำกก สาย รวก โขงและสาละวิน โดยอาจพิจารณาประกาศพื้นที่เฝ้าระวังพิเศษในจังหวัดเชียงรายเป็นแห่งแรก เพื่อติดตามผลกระทบด้านสุขภาพจากพิษสารหนูอย่างใกล้ชิดและเป็นระบบต่อไป”รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าว

ด้าน พญ.ฉันทนา ผดุงทศ ผู้อำนวยการกองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า กรมควบคุมโรคได้รวบรวมหลักฐานทางวิชาการทั้งผลกระทบระยะเฉียบพลันและระยะยาว พร้อมยกบทเรียนกรณี อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช เมื่อปี 2530 ที่พบกลุ่มผู้ป่วยมะเร็งผิวหนังจากการดื่มกินน้ำบ่อปนเปื้อนสารหนูต่อเนื่องนานกว่า 30 ปี โดยเปรียบเทียบว่าปริมาณสารหนูในสิ่งแวดล้อมครั้งนี้ต่ำกว่ากรณีร่อนพิบูลย์ราว 100 เท่า และเป็นการสัมผัสระยะสั้น จึงเร่งนำข้อมูลการตรวจครั้งนี้ตั้งเป็นฐานข้อมูลเริ่มต้น (Baseline) เพื่อเฝ้าระวังต่อเนื่องและตัดไฟแต่ต้นลม

.

ด้านนายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ พรรคประชาชนและประธานคณะกรรมาธิการ(กมธ.)ป้องกันและบรรเทาผลกระทบจากภัยธรรมชาติและสาธารณภัย สภาผู้แทนราษฎร กล่าวว่า สรุปผลความคืบหน้าในการแก้ปัญหา แม่น้ำพิษจากเหมืองประเทศเพื่อนบ้าน พบว่าการหารือระหว่าง รัฐมนตรีต่างประเทศไทยกับมินอ่อง หล่าย วันที่ 12 พฤศจิกายนที่ผ่านมาได้มีการเร่งรัดการประชุม คณะทำงานร่วมไทย-เมียนมา(JWG) จากเดิมนัดประชุม 30 พฤศจิกายน เร็วขึ้น 5 วัน เป็นวันที่ 25 พฤศจิกายน

นายภัทรพงษ์กล่าวว่าในวันนี้ JWG ฝั่งไทยยังไม่เคยประชุมเลย ทำให้ข้อเสนอสำหรับวันที่ 25 พฤศจิกายน ยังไม่มีความชัดเจนจากฝั่งรัฐบาลไทย ขณะที่ฝั่งรัฐบาลเมียนมาประชุมกันแล้ว นอกจากนี้การหารือระหว่างนายกรัฐมนตรีจีน-นายกรัฐมนตรีไทย เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ส่วนที่เกี่ยวข้องมีเพียงร่าง MOU สนับสนุนการตรวจคุณภาพน้ำระหว่างสถาบันวิจัยจีน-มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ผลคือยังไม่ได้มีการลงนาม เพราะเนื้อหายังเห็นไม่ตรงกันจากทั้งสองฝ่าย ขณะที่กระทรวงต่างประเทศยืนยันไม่มีการพูดคุยในเรื่องมาตรการทางการค้า การนำเข้า/ส่งออกแร่และสารเคมีทำเหมือง กับทั้งเมียนมา และจีน

“การประกาศเขตภัยพิบัติเสนอตั้งแต่ปีที่แล้ว มาจนถึงปัจจุบัน กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ยังรอหนังสือตอบกลับ เรื่องหลักเกณฑ์การประกาศเขตจากกรมควบคุมมลพิษ เพื่อใช้เงินทดรองราชการสำหรับกรณีฉุกเฉินเร่งด่วน รวมถึงการเยียวยา เช่นเดียวกับข้อเรียกร้องจากจังหวัดเชียงรายและภาคประชาชนจังหวัดเชียงรายที่เสนอให้มีการทำ ห้อง Lab ตรวจน้ำ ดิน พืชผลเกษตร และอื่นๆที่เกี่ยวข้อง ขอไปตั้งแต่ปีที่แล้ว จังหวัดเชียงรายแจ้งว่าถูกตัดงบประมาณ”ประธาน กมธ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยฯ กล่าว

นายภัทรพงษ์กล่าวว่า รัฐบาลอนุทิน ตั้งคณะอนุกรรมการดูปัญหานี้โดยเฉพาะตั้งแต่วันที่ 31 ตุลาคม 2568 แต่ไม่เคยประชุมเลย นับตั้งแต่เดือนพฤศจิกา 2568 โดยคณะทำงานที่ตั้งภายใต้อนุฯชุดนี้ คณะติดตามผลเพื่อบูรณาการข้อมูลจากทุกกรมทุกกระทรวง ประชุมครั้งล่าสุดเมื่อเดือนเมษายน 2569 ส่วนคณะทำงานเจรจาระหว่างประเทศก็ไม่เคยประชุมสักครั้งเดียว

ขณะที่นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ได้ออกหนังสือด่วนที่สุด ชี้แจงสถานการณ์กรณีพบสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ เพื่อเร่งสร้างความเชื่อมั่นด้านการท่องเที่ยวของจังหวัด หลังจากที่มีการนำเสนอข่าวการตรวจพบสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสายหลัก ได้แก่ แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ซึ่งส่งผลให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวเกิดความกังวลใจและกระทบต่อความเชื่อมั่นในการเดินทางมาท่องเที่ยว

หนังสือระบุว่า การตรวจพบสารปนเปื้อนดังกล่าวเป็นประเด็นที่เกิดขึ้นเฉพาะกับคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำและพื้นที่ที่เกี่ยวข้องเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าพื้นที่ทั้งจังหวัดเชียงรายจะได้รับผลกระทบหรือมีความเสี่ยงในระดับเดียวกันทั้งหมด โดยกิจกรรมด้านการท่องเที่ยวและการให้บริการในพื้นที่ส่วนใหญ่ยังคงดำเนินไปตามปกติ ทั้งแหล่งท่องเที่ยว โรงแรม ที่พัก ร้านอาหาร และสถานประกอบการต่างๆ ซึ่งล้วนเป็นไปตามมาตรฐานด้านสุขอนามัยและความปลอดภัย เพื่อเป็นการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพ

“จังหวัดได้บูรณาการความร่วมมือกับหน่วยงานด้านสาธารณสุข สิ่งแวดล้อม และการประปา เพื่อตรวจสอบคุณภาพน้ำที่นำมาใช้ในระบบบริการต่างๆ อย่างเข้มงวด รวมถึงมีการเฝ้าระวัง แจ้งเตือนประชาชนในพื้นที่เสี่ยง และกำหนดมาตรการเฉพาะสำหรับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับแหล่งน้ำที่มีการตรวจพบสารปนเปื้อน”หนังสือระบุ