Search

สารหนูแพร่กระจายเข้าสู่ร่างกายคนริมโขงอีสานบนแล้ว พบที่หนองคาย 17ราย/บึงกาฬ 6ราย -สคพ.9เพิ่มความถี่ตรวจน้ำเป็นเดือนละครั้ง “สุชาติ”เผยเสนอ กก.สิ่งแวดล้อมชาติประกาศเขตควบคุมมลพิษเป็นรายลุ่มน้ำ 2 ธ.ค.ให้ คพ.เป็นพี่เลี้ยงจัดทำแผนร่วมกันทุกหน่วยงาน

วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 นางกุลญดา ทอนมณี ผู้อำนวยการสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษ (สคพ.)ที่9 อุดรธานี ให้สัมภาษณ์ถึง แผนการตรวจสอบคุณภาพน้ำตามแหล่งน้ำต่างๆโดยเฉพาะแม่น้ำโขงซึ่งกำลังมีความกังวลเรื่องสารโลหะหนักว่า ในสภาวะปกติจะดำเนินการตรวจปีละ 4 ครั้ง หรือทุก 3 เดือน แต่หากพบค่าสารหนูเกินมาตรฐาน จะเพิ่มความถี่ในการตรวจสอบเป็นทุกเดือนอย่างต่อเนื่องจนกว่าค่าจะกลับเข้าสู่เกณฑ์มาตรฐาน

ผู้สื่อข่าวถามว่าแสดงว่าตอนนี้เริ่มตรวจเดือนละครั้งต่อเนื่องแล้วหรือไม่ ตามผลที่ออกมาถือเป็นวิกฤตหรือยัง ผู้อำนวยการ สคพ.9 ระบุว่า ตอนนี้เริ่มดำเนินการแล้ว ส่วน การตรวจสอบที่ผ่านมาในเดือนสิงหาคมพบค่าสารหนูสูงถึง 0.045 มิลลิกรัมต่อลิตร ก่อนที่ผลตรวจเดือนกันยายนจะลดลงเหลือประมาณ 0.013 มิลลิกรัมต่อลิตร โดยคาดว่าแนวโน้มการลดลงอาจสัมพันธ์กับการสิ้นสุดฤดูฝน ซึ่งก่อนหน้านี้น้ำฝนอาจชะล้างดินและตะกอนที่ปนเปื้อนสารหนูลงสู่แม่น้ำ

นางกุลญดา กล่าวว่าการตรวจสอบคุณภาพน้ำไม่ได้ตรวจเฉพาะสารหนูเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมโลหะหนักชนิดอื่น ได้แก่ ปรอท แคดเมียม โครเมียม และนิกเกิล รวมถึงค่าคุณภาพน้ำด้านอื่น ๆ เช่น BOD, COD และ DO โดยผลตรวจล่าสุดที่กล่าวถึงพบว่าสารหนูเป็นสารชนิดเดียวที่มีค่าสูงเกินมาตรฐาน ส่วนโลหะหนักชนิดอื่นยังไม่พบค่าเกินมาตรฐาน

“สำหรับกระบวนการตรวจสอบ สคพ.9 ต้องเก็บตัวอย่างน้ำส่งวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการของกรมควบคุมมลพิษ เนื่องจากเครื่องมือวิเคราะห์ของสำนักงานมีสภาพเก่าและให้ผลคลาดเคลื่อน จึงไม่สามารถวิเคราะห์ตัวอย่างได้ด้วยตนเองในขณะนี้ ทำให้ต้องใช้ระยะเวลาในการส่งตรวจและรอผลวิเคราะห์”ผอ.สคพ.9 กล่าว

ส่วนเรื่องการเผยแพร่ผลนตรวจก่อนหน้านี้ล่าช้า นางกุลญดากล่าวว่า เนื่องจากต้องผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการ ส่งผลให้ผลตรวจเดือนสิงหาคมถูกเผยแพร่ในช่วงเวลาใกล้เคียงกับผลตรวจเดือนกันยายน อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ได้ปรับปรุงกระบวนการแล้ว และสามารถเผยแพร่ผลตรวจได้ตามปกติ

ขณะที่ น.พ.แหลมทอง แก้วตระกูลพงษ์ รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) หนองคาย กล่าวในที่ประชุมเมื่อวันที่ 19 พใยใ2569 ว่าผลการตรวจ 112 หมู่บ้านริมแม่น้ำโขงประชาชนประมาณ 130,000 กว่าคนได้มีการสำรวจในพื้นที่ในบริเวณที่การเก็บตัวอย่างแม่น้ำโขงไปตรวจสารหนู ซึ่งพบว่าประชาชนบริเวณดังกล่าวมีประมาณ 1,600 กว่าคน ได้ส่งแบบสอบถามเพื่อประเมินความเสี่ยง สอบถามเกี่ยวกับพฤติกรรมการสัมผัสน้ำการใช้น้ำ การดำรงชีวิตที่เกี่ยวข้องกับแม่น้ำโขงเมื่อประเมินแล้วพบว่าประชาชนที่มีกลุ่มเสี่ยงปานกลางถึงสูงประมาณ 177 คน ได้ตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารหนู พบว่ามีสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 17 คน

นพ.แหลมทอง กล่าวว่าได้ศึกษาข้อมูลของทุกคนพบว่าส่วนใหญ่อายุ 60 ปีขึ้นไป ส่วนใหญ่เป็นชาวประมงอยู่ในบริเวณที่ไม่เกิน 1 กิโลเมตรจากตลิ่งแม่น้ำโขง พฤติกรรมการใช้น้ำส่วนใหญ่ใช้น้ำประปา ดื่มน้ำบรรจุขวด น้ำกินน้ำใช้ไม่มีพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ อาการทางคลินิกเบื้องต้นอยู่ในเกณฑ์ปกติ โดยในวันที่ 25-26 พฤศจิกายน จะได้ตรวจยืนยันอีกครั้งโดยกรมอนามัยและกรมควบคุมโรค ได้ส่งทั้ง 17 คนไปตรวจร่างกายเบื้องต้น

“สิ่งที่ต้องเผยแพร่และให้ความรู้ประชาชนเกี่ยวกับการปฏิบัติตนในช่วงนี้คือ 1. งดดื่มน้ำจากแม่น้ำโขง 2. งดการใช้แม่น้ำโขงในการรดพืชผักการเกษตร เพราะจะมีความเสี่ยงในการตกค้างในพืชผักได้ 3. ความร้อนไม่สามารถทำลายโลหะหนัก สารหนูได้ ให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสการใช้และการดื่มโดยเฉพาะในเด็กเล็กและสตรีมีครรภ์ หากสัมผัสสารหนูจะมีโอกาสได้รับพิษสูงกว่าคนปกติ”รอง สสจ.หนองคาย กล่าว

นพ.แหลมทองกล่าวว่า สารหนูที่เข้าสู่ร่างกาย ส่วนใหญ่เกิดจากการรับประทาน โอกาสจากการสัมผัสน้อยกว่านอกจากมีบาดแผลอาการเฉียบพลันจะมีอาการอาเจียน ชาปลายมือปลายเท้า ต่อมาอาจเสียชีวิตได้ นี่คือพิษเฉียบพลันและรับพิษจำนวนมากซึ่งปกติพบได้น้อย ที่พบได้มากกว่าคือการรับระยะยาว อาจใช้เวลา 5-10 ปีในการรับจึงเกิดผล ,ผิวหนังสีคล้ำ แห้ง มีความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ

รอง สสจ.หนองคายกล่าวว่า สำหรับการเฝ้าระวัง น้ำดื่มให้พยายามดื่มน้ำมาตรฐานผ่านกระบวนการกรองอาร์โอ Reverse Osmosis ใช้น้ำประปา เนื้อปลาสามารถบริโภคได้แต่ให้หลีกเลี่ยง ไส้ พุง หรือขี้ปลา เนื่องจากอวัยวะส่วนนั้นมีโอกาสสะสมของสารหนู เมนูที่แนะนำเช่นปลาเผา ปลาจี่ ลาบปลา รับประทานได้ หลีกเลี่ยงเมนูขี้เพี้ย ต้มเพี้ย หมกไส้ปลาเป็นเมนูที่ไม่แนะนำให้บริโภค และสาธารณสุขจังหวัดหนองคายจะเผยแพร่ข้อมูลทางเว็บไซต์และทาง Facebook ต่อไป

ขณะที่เพจ สวท.บึงกาฬ รายงานเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ว่า นพ.ภมร ดรุณ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดบึงกาฬ และ ดร.ไพศาล ไกรรัตน์ หัวหน้ากลุ่มงานอนามัยสิ่งแวดล้อมและอาชีวอนามัย สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบึงกาฬ แถลงข่าวถึงสถานการณ์ผลกระทบ และมาตรการด้านสาธารณสุข จากการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำโขงเกินค่ามาตรฐาน ในเขตภาคอีสานตั้งแต่จังหวัดเลย หนองคาย บึงกาฬ และนครพนม
โดยนพ.ภมร กล่าวว่า ในพื้นที่จ.บึงกาฬ มีการตรวจวัดสารหนูในแหล่งน้ำผิวดินมีค่าเกินเกณฑ์มาตรฐาน โดยจากเกณฑ์ที่ต้องไม่เกิน 0.010 มก./ล. มีการตรวจโดยกรมควบคุมมลพิษในเดือนกันยายนที่ผ่านมา ปรากฏผลการตรวจเกินค่ามาตรฐานที่ 0.012 มก./ล. ณ จุดตรวจวัดโพธาราม อ.เมืองบึงกาฬ และเกินค่ามาตรฐานที่ 0.011 มก./ล. ณ ต.บุ่งคล้า อ.บุ่งคล้า จ.บึงกาฬ

นพ.ภมรกล่าวว่าสำหรับการคัดกรองผู้ได้รับผลกระทบที่ได้รับสารหนู ได้มีการคัดกรอกตั้งแต่เดือนสิงหาคม – กันยายน 2569 ที่ผ่านมา มีการสัมภาษณ์ประชาชนกลุ่มเสี่ยงที่อาศัยบริเวณแม่น้ำโขง จำนวน 1,499 ราย พบเสี่ยงสูง 108 ราย ในจำนวนนี้ทำการส่งตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารหนูที่ปนเปื้อนในปัสสาวะ ปรากฏมีทั้งหมด 6 รายที่เสี่ยงสูง ในจำนวน 6 รายนี้ ทางโรงพยาบาลบึงกาฬได้เข้าติดตามอาการอย่างใกล้ชิด ซึ่งปัจจุบันยังปกติดี ไม่มีโรค หรืออาการผิดปกติ และในช่วงวันที่ 20 – 24 พฤศจิกายน 2569 ทางส่วนกลางจะมีการลงพื้นที่อีกครั้งเพื่อติดตามดูอาการสัมผัสใกล้ชิดคือคนในครอบครัว คนในละแวกบ้าน เพื่อคัดกรองและสอบถามอาการเพิ่มเติม หากผลเป็นอย่างไรจะรายงานให้ผู้ที่เกี่ยวข้องได้รับทราบอีกครั้ง เพื่อประโยชน์ในการติดตามและเฝ้าระวัง

ขณะที่ ดร.ไพศาล ไกรรัตน์ หัวหน้ากลุ่มงานอนามัยสิ่งแวดล้อมและอาชีวอนามัย สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบึงกาฬ กล่าวว่า สารหนูในแม่น้ำโขงเป็นสิ่งที่จะต้องช่วยกันตระหนัก โดยเฉพาะในช่วงนี้ ในการใช้น้ำอุปโภคและบริโภคในแม่น้ำโขงโดยตรง อาจจะต้องงดก่อน ให้หันมาใช้น้ำที่ผ่านการบำบัดคุณภาพน้ำแล้ว เช่นน้ำประปา ซึ่งจะเป็นการใช้น้ำที่ปลอดภัย ในส่วนประชาชน 6 รายที่มีเกณฑ์ค่าสารหนูในปัสสาวะที่สูง ทางสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด รวมถึงโรงพยาบาล และหน่วยบริการ ไม่ได้นิ่งนอนใจ เราจะมีการเชิญทั้ง 6 รายดังกล่าวที่มีค่าสารหนูเกินมาตรฐานในปัสสาวะเข้ามาตรวจสุขภาพเพิ่มเติมเฉพาะด้าน โดยเฉพาะด้านการทำงานของตับ การทำงานของปอด รวมถึงเรื่องระบบผิวหนัง เพื่อดูว่ามีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดโรคหรือไม่

“ขณะนี้กำลังรอข้อพิสูจน์ว่าประชาชน 6 รายที่มีความเสี่ยงสูงดังกล่าว ได้รับสารหนูจากแม่น้ำโขงหรือไม่ หรือจากที่ใด โดยกรมควบคุมโรคจะมีการลงพื้นที่สอบสวนในวันที่ 24 พฤศจิกายนนี้ ว่าผู้ได้รับสารหนูสัมผัสโดยตรงจากน้ำ หรือสิ่งใด ซึ่งจะได้ทำการวิเคราะห์ต่อไป สำหรับผัก และปลานั้นส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง (เกษตร และประมง) จะได้ทำการเก็บตัวอย่างและส่งตรวจต่อไป”ดร.ไพศาล กล่าว

ก่อนหน้านี้เพจสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดเลย ได้เผยแพร่ข้อมูลการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหามลพิษและสิ่งแวดล้อมทางอากาศและน้ำ โดยจังหวัดเลยกำหนด 10 มาตรการเฝ้าระวัง ตรวจสอบ และป้องกันผลกระทบจากสารพิษและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำโขง ครอบคลุมการตรวจสอบคุณภาพน้ำ ดิน พืช สัตว์น้ำ ตลอดจนการติดตามสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยง

เพจสำนักงานเกษตรฯระบุว่า ได้มีการประชุมจัดขึ้น ณ ห้องประชุมภูเรือ ชั้น 2 ศาลากลางจังหวัดเลย โดยมีนายชัยพจน์ จรูญพงศ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเลย เป็นประธาน และนายวุฒิ สุธารักษ์ เกษตรและสหกรณ์จังหวัดเลย เข้าร่วมประชุม โดยมาตรการดังกล่าวเป็นการดำเนินการตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ที่มอบหมายให้กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เร่งจัดการปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาย

สำหรับ 10 มาตรการที่จังหวัดเลยกำหนดขึ้น ประกอบด้วย 1.ตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำโขงทุก 2 เดือน 2.ตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำสายหลักและลำน้ำสาขาที่ไหลลงสู่แม่น้ำโขงทุก 2 เดือน 3.ตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาทุกวัน เพื่อเฝ้าระวังความปลอดภัยของน้ำที่ให้บริการแก่ประชาชน 4.ตรวจสอบคุณภาพน้ำจากระบบประปาหมู่บ้านทุกวัน โดยเฉพาะพื้นที่ที่ใช้น้ำจากแม่น้ำโขงเป็นแหล่งน้ำดิบ

5.ตรวจสอบโรงงานอุตสาหกรรมและสถานประกอบการที่อาจก่อให้เกิดมลพิษทางน้ำ โดยเน้นพื้นที่ในรัศมี 5 กิโลเมตรจากแม่น้ำ 6.ตรวจสอบเหมืองแร่ โรงโม่หิน และโรงแต่งแร่ในจังหวัดเลย ครอบคลุมสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องทั้ง 36 กิจการ 7.ตรวจสอบการระบายมลพิษทางอากาศจากโรงงานอุตสาหกรรมที่ติดตั้งระบบตรวจวัดมลพิษทางอากาศแบบอัตโนมัติอย่างต่อเนื่อง (CEMs)

8.ตรวจสอบคุณภาพดิน พืช และปศุสัตว์ในพื้นที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนทุกเดือน 9.เฝ้าระวังการปนเปื้อนสารพิษและโลหะหนักในสัตว์น้ำจากแม่น้ำโขง โดยตรวจสอบคุณภาพสัตว์น้ำทุกเดือน 10.เฝ้าระวังผลกระทบต่อสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยงที่อาจได้รับสารพิษและโลหะหนัก โดยติดตามสุขภาพเป็นรายไตรมาส

ทั้งนี้จากข้อมูลจากการติดตามเฝ้าระวังของจังหวัดเลยระบุว่า ปัญหาสารหนูในแม่น้ำโขงมักมีค่าสูงเกินมาตรฐานที่กำหนดไว้ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ในช่วงฤดูฝนระหว่างเดือนกรกฎาคม-กันยายน ซึ่งเป็นช่วงที่น้ำมีน้ำหนักและขุ่น ขณะที่ช่วงเดือนพฤศจิกายน-ธันวาคม ซึ่งเข้าสู่ฤดูน้ำใส ค่าสารหนูจะลดลงและกลับเข้าสู่เกณฑ์มาตรฐานตามธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม นายชัยพจน์ได้เน้นย้ำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสื่อสารและแจ้งเตือนข้อมูลแก่ประชาชนอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้ประชาชนรับทราบข้อเท็จจริง ไม่เกิดความตื่นตระหนกหรือวิตกกังวลเกินเหตุ พร้อมขอให้ติดตามข่าวสารจากหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด ทั้งนี้ มาตรการทั้ง 10 ข้อครอบคลุมตั้งแต่แหล่งน้ำต้นทาง ระบบประปา กิจกรรมอุตสาหกรรมและเหมืองแร่ ไปจนถึงห่วงโซ่อาหารและสุขภาพประชาชน เพื่อเฝ้าระวังความเสี่ยงจากการปนเปื้อนสารพิษและโลหะหนักในพื้นที่จังหวัดเลย

วันเดียวกัน ด้านนายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้ให้สัมภาษณ์รายการเจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand ว่า ได้หารือกับอธิบดีกรมต่าง ๆ โดยเห็นว่าต้องประกาศเขตควบคุมมลพิษเพื่อให้หน่วยงานต่าง ๆ ทำแผนพร้อมกัน โดยแม่น้ำกกยาวกว่า 150 กม. ประกาศเขตควบคุมมลพิษ 500 ม.-1 กม. จากสองฝั่งแม่น้ำ แต่ไม่ได้ประกาศเป็นรายจังหวัด โดยเรื่องนี้ได้กำหนดเป็นโจทย์เพื่อให้ปลัด ทส. นำเข้าสู่ที่ประชุมคณะกรรมการควบคุมมลพิษ และนำเสนอไปยังคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติในวันที่ 2 ธันวาคม โดยจะเสนอไปพร้อม ๆ กับการประกาศเขตควบคุมมลพิษกรณีขยะพิษของ จ.ปราจีนด้วย

“หากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติเห็นชอบกับการประกาศครั้งนี้ เรื่องจะกลับมาที่จังหวัดเพื่อให้หน่วยงานต่างๆ มาทำแผนร่วมกันโดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน และจะขอให้กรมควบคุมมลพิษเป็นพี่เลี้ยง ทั้งเรื่องการตรวจต่างๆ เรื่องแหล่งน้ำสำรองซึ่งนายกรัฐมนตรีให้ความสำคัญมากถึงขนาดโทรสั่งการข้ามประเทศมาที่ผม เพื่อให้หาแหล่งน้ำสะอาดสำรองสำหรับอุปโภคบริโภคของชาวบ้าน” นายสุชาติ กล่าว และว่า ในการประชุมคณะทำงานร่วมด้านการจัดการคุณภาพน้ำไทย–เมียนมา (JWG) ครั้งที่ 1 ซึ่งจัดขึ้นในวันที่ 25–26 พฤศจิกายน 2569 ที่กรุงเทพมหานคร เพื่อแก้ปัญหาแม่น้ำข้ามแดนปนเปื้อนนั้น จะเสนอขอตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำ 4 จุดในฝั่งพม่าเพื่อให้การตรวจวัดเป็นไปในทิศทางเดียวกัน