Search

นักวิจัยแนะดูสัญญาอย่างละเอียด-หลังจีนเสนอความช่วยเหลือสร้างห้องแล็บตรวจสารพิษสิ่งแวดล้อมแต่เลื่อนลงนาม-หวั่นถูกล้วงข้อมูลชุดใหญ่-รัฐบาลจัดประชุมด่วน-เตรียมห้ามส่งออกสารเคมีสกัดแรร์เอิร์ธ-ปูพรมตรวจน้ำ/ดิน/พืช-แบ่งโซน

เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 นส.สมพร เพ็งค่ำ ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาระบบประเมินผลกระทบทางสุขภาพโดยชุมชน (CHIA) เปิดเผยว่า ไทยมีศักยภาพพัฒนาชุดตรวจคุณภาพน้ำภาคสนาม (Test Kit) มานานแล้ว ทั้งชุดตรวจของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ที่กรมควบคุมมลพิษใช้งาน ชุดตรวจแบบเซนเซอร์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และชุดตรวจเอ็มเซนส์ (M-Sense) ของนาโนเทค ซึ่งมีประสิทธิภาพเพียงพอสำหรับคัดกรองเบื้องต้น หากรัฐสนับสนุนให้ใช้เครื่องมือและแพลตฟอร์มของไทย ข้อมูลจะอยู่ในประเทศและสามารถต่อยอดเป็นแบรนด์ไทยที่ราคาถูกและส่งออกได้ในอนาคต

“สิ่งที่น่ากังวลคือความช่วยเหลือจากต่างประเทศ เช่น การมอบชุดตรวจภาคสนามให้จังหวัดเชียงรายเพื่อตรวจปูพรมบ่อน้ำทั่วจังหวัด โดยมีเงื่อนไขให้ต้องปักหมุดพิกัดประปาชุมชน โรงเรียน และวัด พร้อมกรอกผลตรวจลงในแพลตฟอร์มที่ผู้บริจาคกำหนด ข้อมูลนี้จะไปอยู่ที่ไหน จะจำกัดอยู่แค่ให้คนไทย รัฐบาล หรือท้องถิ่นใช้ตัดสินใจปกป้องประชาชน หรือจะไหลไปสู่เจ้าของเครื่องมือที่บริจาคให้เรา เพื่อนำไปพัฒนาผลิตภัณฑ์จนแบรนด์ไทยแข่งขันไม่ได้” นส.สมพรกล่าว

ส่วนกรณีที่ทางการจีนอาจเข้ามาตั้งห้องปฏิบัติการ (แล็บ) ขั้นสูงให้ไทยนั้น น.ส.สมพร กล่าวว่า ต้องตรวจสอบสัญญาอย่างละเอียดว่ามีเงื่อนไขแฝงหรือไม่ เพราะระบบตรวจวัดปัจจุบันเชื่อมต่อกับฐานข้อมูลขนาดใหญ่ จึงต้องชัดเจนเรื่องที่ตั้งเซิร์ฟเวอร์ (Server) ความเป็นเจ้าของข้อมูล และการกำหนดชั้นการเข้าถึงข้อมูล (Data Tiering) เนื่องจากเป็นความมั่นคงของประเทศ ทั้งนี้ ไทยสามารถรับความช่วยเหลือได้แต่ต้องวางกติกาให้ชัดว่าข้อมูลใดให้ได้หรือไม่ได้ หากต้องแลกกับข้อมูลชุดใหญ่ที่ไม่คุ้มค่า โดยเฉพาะชุดตรวจภาคสนามที่ไทยผลิตเองได้ รัฐควรปฏิเสธ พร้อมถือโอกาสนี้ผลักดันงานวิจัยไทยลงสนามจริง สนับสนุนในรูปแบบสตาร์ทอัพ (Startup) หรือซื้อลิขสิทธิ์เพื่อพัฒนาเครื่องมือของประเทศ

น.ส.สมพรกล่าวว่าขณะที่เครื่องมือขั้นสูง เช่น การตรวจแยกสารหนูอนินทรีย์ หรือการตรวจปัสสาวะแบบแยกชนิดสาร (Speciation) ไทยมีศูนย์พิษวิทยาที่มีศักยภาพอยู่แล้ว รัฐจึงควรตรวจสอบคลังเครื่องมือในประเทศก่อน หากมีจำกัดก็ควรจัดสรรงบขยายศักยภาพด้วยตนเอง

“หากเครื่องมือใดที่ยังไม่มีและต้องพึ่งพาต่างชาติ ก็ต้องวางเงื่อนไขการถ่ายทอดเทคโนโลยี (Technology Transfer) เพื่อพัฒนานักวิทยาศาสตร์ไทยให้พึ่งพาตนเองได้ ไม่ใช่ปล่อยให้เขาเอาเทคโนโลยีมาตั้ง แล้วคนไทยเป็นแค่ ‘มดงาน’ เก็บตัวอย่างป้อนเครื่องอ่านค่า ขณะที่ข้อมูลไหลไปอยู่เซิร์ฟเวอร์ประเทศอื่น เราต้องไม่รับมาฟรีๆ เพื่อแลกกับอะไรบางอย่าง” น.ส.สมพรกล่าว

ผู้สื่อข่าวก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 13-15 พฤศจิกายน นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน เดินทางเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการ โดยได้ลงนามความร่วมมือระหว่างไทยและจีน 8 เรื่อง ส่วนเรื่องที่ 9 คือการจัดตั้งห้องปฏิบัติการ (แล็บ) ตรวจสารพิษในสิ่งแวดล้อมร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เพื่อแก้ปัญหามลพิษทางน้ำในจังหวัดเชียงรายและภาคเหนือ ไม่ได้มีการลงนามเนื่องจากตกลงกันไม่ได้ในเงื่อนไขบางประการ

ด้านศ.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม(อว.)ได้โพสต์ข้อความทางเฟสบุคว่า ในวันที่ 21 พฤศจิกายน ตนจะกลับไปลงพื้นที่เชียงรายอีกครั้ง เพื่อนำข้อสรุปทั้งหมดไปลงมือทำงาน โดยผลจากการลงไปดูพื้นที่จริงมาอย่างต่อเนื่องและได้ประชุมร่วมกับทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยมีนายกฯ เป็นประธานการประชุม เพื่อสรุปแผนปฏิบัติการแก้ปัญหาน้ำกก และจัดการสารปนเปื้อนให้จบอย่างยั่งยืนโดยวางแนวทางไว้ 2 แกนหลักควบคู่กัน

รองนายกฯกล่าวว่า 1. เดินหน้าเชิงรุก แก้ปัญหาต้นน้ำ (ไทย-เมียนมา-จีน)ในวันที่ 24-26 พฤศจิกายนนี้ ไทยจะเป็นเจ้าภาพประชุมร่วม 3 ฝ่าย เพื่อจัดการปัญหาที่ต้นทางโดยตรง ซึ่งผู้นำจีนได้ยืนยันความพร้อมในการร่วมมืออย่างเต็มที่ และภายหลังการประชุม ตนพร้อมด้วยคณะทำงานที่เกี่ยวข้องจะลงพื้นที่ตรวจสอบเหมืองต้นเหตุด้วยตนเอง 2. มาตรการคู่ขนานเร่งด่วนในประเทศ ฟื้นฟูและคืนความปลอดภัย โดยสกัดสารตั้งต้นทันที ใช้กลไก สมช.(สภาความมั่นคงแห่งชาติ) ห้ามส่งออกและนำผ่านสารเคมีตั้งต้นสำหรับเหมืองแรร์เอิร์ธไปยังประเทศเพื่อนบ้าน และประกาศเขตควบคุมมลพิษอย่างเป็นทางการในวันที่ 2 ธันวาคมนี้ เพื่อยกระดับการดูแลพื้นที่อย่างเต็มรูปแบบ

“เริ่มระบบกรองสารหนูทันที นำร่องที่บ้านเหมืองแดง อ.แม่สาย และฝายเชียงราย เพื่อปกป้องพื้นที่นาข้าวกว่า 27,000 ไร่ (ลดปริมาณสารหนูได้ถึง 94%) จัดทำ Agri-Map แบ่งโซนสี ปูพรมตรวจตัวอย่างพืช ดิน และน้ำ ระหว่างวันที่ 23 – 25 พ.ย. นี้ ให้แล้วเสร็จก่อนวันที่ 15 ธ.ค. โดยพื้นที่สีเขียวจะได้รับการรับรองมาตรฐานเพื่อให้ทำกินได้อย่างมั่นใจ ส่วนพื้นที่สีแดงจะเร่งฟื้นฟู พร้อมรับซื้อผลผลิตที่ปนเปื้อนไปทำลาย เพื่อไม่ให้เกษตรกรต้องแบกรับภาระ และรายงานข้อมูลอย่างโปร่งใสและเป็นมาตรฐานเดียว รวมศูนย์ข้อมูลที่ ปภ. และจังหวัด (เชียงราย–เชียงใหม่) อัปเดตความคืบหน้าทุกวัน ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ที่ตรวจสอบได้ตลอด 24 ชั่วโมง”ศ.ยศชนันระบุ

วันเดียวกันที่ทำเนียบรัฐบาล นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานการประชุมกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (บกปภ.ช.) เพื่อติดตามสถานการณ์และการแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ โดยมีนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่ากระทรวงการคลัง นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่ากระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข นายพลพีร์ สุวรรณฉวี นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ นายวรศิษฎ์ เลียงประสิทธิ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย พร้อมด้วยผู้บริหารกระทรวง และส่วนราชการ ร่วมประชุม

นายกรัฐมนตรี กล่าวเปิดการประชุมรัฐบาลได้หยิบยกประเด็นมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนขึ้นหารือกับผู้นำจีน โดยเฉพาะปัญหาที่มีต้นทางเกี่ยวข้องกับกิจกรรมเหมืองแร่และกระบวนการผลิตแร่ในประเทศเมียนมา ซึ่งอาจส่งผลให้สารพิษและสารปนเปื้อนไหลลงสู่เส้นทางน้ำที่เชื่อมต่อมายังประเทศไทย ก่อนหน้านี้ได้แจ้งปัญหาให้ผู้นำระดับสูงของจีนรับทราบแล้ว และในการหารือกับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ก็ได้รับการยืนยันว่า จีนไม่ได้สนับสนุนกิจกรรมใดๆ ที่ทำลายสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมแสดงความพร้อมที่จะร่วมมือกับประเทศไทยในการแก้ไขปัญหาสารพิษในแม่น้ำ รวมถึงสนับสนุนการดำเนินงานด้านเทคนิค เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจสอบ ติดตาม และแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำอย่างเป็นระบบ