เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 พล.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) พร้อมคณะได้ลงพื้นที่ชายแดนบ้านม้งเก้าหลัง ตำบลเทอดไทย อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย เพื่อสำรวจการทำเหมืองแร่บริเวณแนวชายแดนไทย-รัฐฉานใต้ประเทศเมียนมา
ทั้งนี้ที่บริเวณฐานม้งเก้าหลังของทัพเจ้าตาก สามารถมองเห็นเหมืองแร่ขนาดใหญ่ในฝั่งพม่าชัดเจน โดยพื้นที่ดังกล่าวยังมีฐานทหารพม่าประจำการอยู่สังเกตได้จากธงชาติบนยอดเสา โดยเหมืองดังกล่าวเริ่มสร้างเมื่อปี 2567 ขณะเดียวกันมีกองกำลังที่ประจำอยู่ในฝั่งเพื่อนบ้านนอกจากทหารพม่า ทหารว้า ทหารไทใหญ่แล้วยังมีทหารมูเซอที่เป็นกองกำลังพิทักษ์ชายแดน
ข่าวแจ้งว่าก่อนหน้านี้ทหารไทยได้เคยเจรจากับทหารพม่ากรณีเหมืองแม่โจ๊กซึ่งเป็นเหมืองทองในฝั่งพม่าเนื่องจากเป็นเหมืองเถื่อนและปล่อยสารเคมีออกสู่ธรรมชาติ โดยทหารพม่าได้รับว่าจะเข้าไปควบคุมพื้นที่ อย่างไรก็ตามจากการตรวจสอบของทหารไทยพบว่าเหมืองแร่ตลอดลุ่มน้ำกกและน้ำสายมีนับร้อยแห่ง โดยมีทั้งเหมืองขนาดเล็กและใหญ่ แต่เหมืองแร่ที่ส่งผลกระทบกับฝั่งไทยมีด้วยกัน 33 แห่ง ส่วนใหญ่เป็นเหมืองที่อยู่ในการควบคุมของทหารพม่า 60-70 % ส่วนที่เหลืออยู่ในการควบคุมของทหารว้า
รายงานข่าวทางการทหารระบุว่าในลุ่มน้ำสายพื้นที่เมืองกาน(ตรงข้ามบ้านพญาไพร) มีเหมืองแร่ทองคำ 4 แห่งในการควบคุมของทหารว้ามีการขยายตัว 35-45% ส่วนเหมืองแร่ทองคำที่อยู่ในการขยายตัวของทหารพม่ามีการขยายตัว 40-50% มีจำนวน 5 แห่ง และยังมีการขยายเหมืองใหม่ในพื้นที่ของทหารพม่าคาดว่าเป็นเหมืองดีบุก ส่วนพื้นที่เมืองตูม มีเหมืองทองคำที่อยู่ในการดูแลของทหารพม่า 2 แห่ง โดยมีการขยายตัวเพิ่มขึ้น 40-50% ส่วนพื้นที่ท่าขี้เหล็กมีเหมืองแร่ทองคำ 6 แห่งอยู่ในเขตอิทธิพลของทหารพม่าและมีการขยายตัว 40-50%
พล.อ.ชัยพฤกษ์ ให้สัมภาษณ์ว่า การลงพื้นที่ครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ส่วน คือการตรวจสอบผลกระทบที่สร้างความเดือดร้อนให้กับประชาชน โดยต้องการมาดูสภาพพื้นที่จริง แม้จะเห็นเพียงจุดเดียว แต่ถือเป็นตัวอย่างของการทำเหมืองที่อยู่ติดบริเวณแนวชายแดนและส่งผลกระทบต่อประเทศไทย ซึ่งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ชี้แจงข้อมูลในภาพรวมให้ทราบแล้ว
เลขาธิการ สมช.กล่าวว่าส่วนที่สองคือการดูแนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหาในภาพรวม ว่ามีมาตรการใดที่สามารถนำมาใช้ได้บ้าง รวมถึงเครื่องมือในการเจรจาต่อรองหรือใช้เป็นมาตรการกดดันอีกฝ่าย โดยเปรียบเทียบว่าเป็นการดูว่าเรามีไพ่ใบใดอยู่ในมือบ้าง
เมื่อถามว่าพื้นที่ที่ลงตรวจสอบเป็นจุดใหม่ที่มีการเปิดพื้นที่ทำเหมืองหรือไม่ พล.อ.ชัยพฤกษ์กล่าวว่า ใช่ โดยเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับสภาพเส้นเขตแดนด้วย เนื่องจากแนวเขตแดนตลอดแนวยังไม่ได้มีการปักปันเขตแดน ทำให้กำลังทหารที่ปฏิบัติหน้าที่ในพื้นที่ต้องระมัดระวังไม่ให้เข้าใกล้เกินกว่าระยะที่กำหนดไว้ ซึ่งจากการพูดคุยกับผู้บังคับบัญชาทหารเมียนมาในพื้นที่ พบว่ามีความเข้าใจในข้อตกลงดังกล่าว
ผู้สื่อข่าวถามว่ามาตรการด้านความมั่นคงจะนำประเด็นการทำเหมืองไปพูดคุยกับฝ่ายเมียนมาหรือไม่ พล.อ.ชัยพฤกษ์กล่าวว่า แน่นอน โดยหน่วยงานความมั่นคงจะนำเรื่องนี้ไปหารือ ตั้งแต่ระดับพื้นที่ว่ามีเรื่องใดที่อีกฝ่ายควรดำเนินการหรือสามารถสนับสนุนกันได้ ขณะที่กรณีพื้นที่ดังกล่าวยังไม่มีการปักปันเขตแดน มองว่ามีแนวทางกำหนดอยู่แล้วว่าอะไรสามารถทำได้หรือทำไม่ได้ แต่มีการใช้ช่องว่างในช่วงเวลาที่ผ่านมาเพื่อดำเนินการในพื้นที่ดังกล่าว
เมื่อถามว่าประเด็นนี้จะเป็นเงื่อนไขหนึ่งในการเจรจาหรือไม่ พล.อ.ชัยพฤกษ์กล่าวว่า ใช่ อย่างน้อยไม่ควรมีการขยายพื้นที่เข้าใกล้แนวชายแดนมากไปกว่านี้ ซึ่งฝ่ายทหารติดตามและให้ความสำคัญกับเรื่องนี้อย่างจริงจัง ส่วนการติดตามสถานการณ์มีการรายงานข้อมูลอย่างต่อเนื่องหรือไม่นั้น ระบุว่ามีการรายงานตลอด
เมื่อถามว่าหนักใจหรือไม่กับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น พล.อ.ชัยพฤกษ์กล่าวว่า หนักใจแน่นอน เพราะเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นมาเป็นระยะเวลาพอสมควร หากจะแก้ไขอย่างยั่งยืนต้องใช้เวลา แต่ไม่สามารถรอได้ เนื่องจากประชาชนได้รับความเดือดร้อน จึงจำเป็นต้องดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อเร่งแก้ไขปัญหาในระยะเร่งด่วน
ผู้สื่อข่าวถามว่ากรณีพื้นที่ดังกล่าวอยู่ภายใต้อิทธิพลของกองกำลังชนกลุ่มน้อย ซึ่งอาจทำให้การแก้ไขปัญหามีความยากลำบากหรือไม่ พล.อ.ชัยพฤกษ์กล่าวว่า ยังมีแนวทางดำเนินการ โดยต้องพิจารณาว่าแต่ละพื้นที่อยู่ภายใต้เงื่อนไขใด หากเป็นพื้นที่ของรัฐบาลเมียนมาและดำเนินการถูกต้องตามกฎหมายจะดำเนินการอย่างไร หากไม่ถูกต้องตามกฎหมายจะใช้มาตรการใด รวมถึงกรณีที่เป็นพื้นที่อิทธิพลของกลุ่มที่ไม่ใช่รัฐบาลเมียนมา จะต้องดำเนินการผ่านช่องทางใดและใช้แนวทางแบบไหน โดยต้องแยกพิจารณาเป็นรายกลุ่มและรายพื้นที่
หลังจากนั้น คณะของเลขาธิการ สมช.ได้เดินทางไปยังร้านจันกับผักเพื่อหารือกับภาคประชาชนเชียงรายนำโดยนางเตือนใจ ดีเทศน์ ผู้ก่อตั้งมูลนิธิพัฒนาชุมชนในเขตภูเขา(พชภ.) และ น.ส.อริศรา เหล็กคำ อาจารย์ประจำสาขากฎหมายระหว่างประเทศ สำนักวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ได้ภาคประชาชนได้พูดถึงผลกระทบจากการสร้างเหมืองทำให้เกิดการโยกย้ายถิ่นฐานของประชาชนรอบๆเหมืองข้ามมายังฝั่งไทย ขณะที่ในแม่น้ำโขงก็มีการทำเหมืองแร่กลางลำน้ำเช่นเดียวกันซึ่งเป็นเรื่องที่ควรประสานไปยังฝั่งลาว
