เกาะแก่งเริ่มโผล่พ้นให้เห็นผิวหินสีดำมะเมื่อม กระทบกับแดดยามบ่ายคล้อย น้ำเริ่มลดระดับลงไปแล้ว  กิจกรรมริมฝั่งครึกครื้นประหนึ่งว่าเป็นลานประลองฝีมือในการเพาะพันธ์พืชผัก ว่าใครจะปลูกได้งามกว่ากัน

 

 

ฝ้าย ข้าวโพด มันแกว ถูกวางรายเรียงไต่ระดับตลิ่งโขงไล่หลังระดับน้ำที่ลดลงไปอย่างกระชั้นชิดดูระเกะระกะ ผักถูกปลูกกระจายไปทั่วตามแต่ว่ามีดินตะกอนทับถมไปถึงไหน  ปีนี้น้ำเอ่อเข้าท่วมจนเลยตลิ่ง ถึงใต้ถุนของชาวบ้านที่ปลูกอยู่ติดริมฝั่งโขง  ที่กรุงเทพอาจเดือดร้อนและเป็นผู้ประสบภัย แต่สำหรับที่นี่ บ้านตามุย ต.ห้วยไผ่ อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี ความรู้สึกของคนที่นี่หรือรวมถึงชาวบ้านที่อยู่ริมฝั่งโขงกลับรู้สึกเฉยๆหรือออกจะพอใจที่น้ำหลากมาจนท่วมฝั่ง เพราะมันหมายถึงวิถีการทำเกษตรริมฝั่งอาจจะดีขึ้นกว่าทุกปี

น้ำโขงที่หลากมาได้นำดินตะกอนจำนวนมหาศาลมาด้วย ที่ผ่านมากว่า5 ปีแล้วที่ระดับน้ำในแม่น้ำโขงไม่เคยเอ่อล้น ทำให้ดินตะกอนค่อนข้างน้อย ต้องลงไปปลูกพืชเกือบถึงท้องแม่น้ำโขง อีกทั้งยังประสบกับปัญหาระดับน้ำที่เปลี่ยนแปลงในแต่ละวัน บางครั้งสูงขึ้นเป็นเมตร พืชผักจมมิดหายไปต้องลงแรงกันใหม่  รวมทั้งอุปกรณ์หาปลาที่เสียหายจากระดังน้ำที่ผันผวนด้วยเช่นกัน

ความครึกครื้นในช่วงเวลาน้ำลดนี้ ที่เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนเป็นต้นมา  ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับ ผู้ใหญ่เท่านั้น  เด็กๆที่นี่ก็รู้สึกสนุกสนานกับช่วงเวลาของฤดูกาลนี้เช่นเดียวกัน  เพราะเป็นช่วงที่สายน้ำให้ความรู้สึกปลอดภัยและไม่อันตรายเกินไปสำหรับลูกแม่น้ำวัยเยาว์ การได้ล่องเรือออกไปหาปลาด้วยตัวเองช่างเป็นความสนุกสนานและท้าทายยิ่ง ถ้าหากว่าได้ปลาตัวโตๆ  นั่นหมายถึงเงินที่พวกเขาจะได้ติดกระเป๋าไปโรงเรียนด้วย

หลังเลิกเรียน เด็กๆมักจะชวนกันลงโขงไปหาปลา กิจกรรมมีให้ทำมากมาย ตื่นเต้น ท้าทายและคล้ายๆแข่งขันประลองความเจ๋งในเรื่อง “ความหมาน”กันด้วยซ้ำ

หมาน ในที่นี้คือคนที่หาปลาเก่ง ได้บ่อยและตัวโต เมื่อใครจับปลาได้ก็จะเป็นที่ฮือฮาในกลุ่ม และล่ำลือกันในหมู่บ้าน  โดยเฉพาะวันศุกร์มักจะเป็นวันที่เด็กๆรอคอยให้มาถึงอย่างใจจดใจจ่อ เพราะนั่นหมายถึงวันว่างที่ทำให้พวกเขาทั้งอิ่ม ทั้งสนุก เผลอๆอาจมีเงินเหลือไปซื้อขนมอีกด้วย  

ตอง หรือด.ช.ไกรศร ใต้โพธิ์ วัย 14 ปี มักใช้เวลาหลังเลิกเรียนหรือในวันหยุด ออกเรือหาปลา เขาเล่าว่าขับเรือเป็นตั้งแต่ตอนเป็นเด็กตัวเล็กๆ เวลาพ่อออกไปหาปลาตองมักจะขอติดตามไปด้วย และพ่อสอนให้เขารู้ถึงวิธี ขับเรือ วิธีการหาปลา  หลายอย่างพ่อเป็นคนสอนและส่วนหนึ่งมาจากการสังเกตของเขาเอง

ตอนแรกๆที่หัดขับเรือก็กลัวบ้างเหมือนกัน แต่พอนานไปเริ่มชิน   ผมสังเกตจุดอันตรายต่างๆที่พ่อสอนเอาไว้  พ่อบอกว่าเวลาใส่เบ็ด ใส่มองให้สังเกตจุดสำคัญๆเอาไว้เช่นต้นไม้ หิน ดอนต่างๆ เราจะได้ไม่ลืมจุด ที่สำคัญคือจำ ป่อมมอง ของตัวเองเอาไว้ตองเล่าถึงการเรียนรู้นอกห้องเรียนตามวิถีของลูกน้ำโขง ส่วน ป่อมมอง ที่เขาพูดถึงคือถังน้ำ หรือขวดพลาสติกที่ลอยโผล่พ้นบนผิวน้ำเพื่อแสดงจุดที่วางเครื่องมือไว้และยังช่วยไม่ให้เครื่องมือหาปลาจมหายไปกับสายน้ำ 

ผมชอบใส่เบ็ดที่สุด รองลงมาคือหว่านแห  เพราะใส่เบ็ดง่ายนัก แค่ต่อเชือกผูกโยง เว้นช่องให้พอดี แค่นี้ก็ได้เบ็ดราวแล้ว ตอนเย็นลงไปเสียบเหยื่อ พอเช้าก็ออกไปดูว่ามีปลาอะไรมากินเบ็ดลูกน้ำโขงสืบทอดชีวิตตามบรรพชน แต่ตองไม่ชอบใส่มองหรือใช้ตาข่ายดักปลาเพราะเขาคิดว่ามันยุ่งเหยิง ยุ่งยาก อาจขาดได้และนั่นมันจะทำให้เขาโดนพ่อดุได้  ปลาที่ตองใส่เบ็ดได้มีหลากหลาย แต่ที่ได้เป็นประจำคือจำพวกปลายอน ปลากด ปลาเผาะ

แต่ที่ผมภูมิใจที่สุดคือตอนจับได้ปลาเคิงหนัก 1กิโล เราเอาไปต้มกิน ไม่ขาย เอาไปต้มที่บ้านป้า อิ่มกันทุกคน เด็กชายหัวเราะเมื่อนึกถึงบรรยากาศในวันนั้น ตองบอกว่า  เวลาไปหาปลาจะไปกัน ตั้งแต่สองคนขึ้นไปจนถึงสี่คน  ปลาไม่ได้มีเฉพาะที่แม่น้ำโขงเท่านั้น  บนภูเขา ตามลำห้วยก็ชวนกันไปใส่เบ็ด มีทั้งเบ็ดปลาช่อน เบ็ดกบ ได้มาก็จะแบ่งปันกันในกลุ่ม ถ้าได้น้อยก็ทำกินร่วมกัน

สนุกครับ  น้ำลดไม่อันตรายก็ลงโขง หากน้ำโขงเอ่อท่วมไหลแรงพวกเราก็ขึ้นภู หากินตามลำห้วย

วัฏจักรชีวิตของชาวตามุย ไม่ได้มีเฉพาะเรื่องราวของผู้ใหญ่เท่านั้นที่น่าสนใจ หากแต่ยังมีมุมเล็ก ๆของเด็กๆที่คอยเรียนรู้และสะสมประสบการณ์การใช้ชีวิตให้อยู่รอดและอยู่ได้กับธรรมชาติ โลกภายนอกอาจจะเจริญก้าวไกลไปกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ รูปแบบใหม่ๆ แต่สำหรับเด็กๆที่นี่ พวกเขายังสนุกสนานกับการใช้ชีวิตในแบบฉบับลูกของแม่น้ำและพร้อมที่กล้าแกร่งถักทอ สะสมบทเรียนในชีวิตจริงไปเรื่อยๆ

“ผมฝันว่าอยากจับปลาเคิงตัวละ 20 กิโล ให้ได้ครับ” ตองตอบด้วยรอยยิ้มกระกายถึงความหวังในชีวิตพรานปลา หลังจากที่นั่งนิ่งคิดอยู่นานเมื่อถูกถามถึงความฝันสูงสุด

ในวันที่แม่น้ำโขงยังเป็นอิสระ เด็กชายวัย 14 ฝันถึงปลาตัวใหญ่ในธรรมชาติที่ยังคงอยู่คู่กับผู้คนริมฝั่งน้ำโขง ซึ่งในวันเด็กปีนี้( 14 มกราคม) ตองจะเป็นเสียงหนึ่งที่สะท้อนวิถีชีวิตของลูกน้ำโขงให้ผู้ใหญ่ได้รับทราบร่วมกันเด็กๆชาติพันธุ์อีกหลากหลาย อาทิ เด็กริมแม่น้ำสาละวิน  ในเวที  “วิถีชีวิตของเด็กสองฝั่งโขง…แม่น้ำ พรมแดน สัญชาติ” ซึ่งจัดขึ้นริมแม่น้ำโขง บริเวณบ้านตามุย อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี.

 

บทความ  โดย คำปิ่น อักษร  โพสต์ทูเดย์ 11 มกราคม 2555

ใส่ความเห็น

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.